Muốn xin việc ở khu chế xuất Tân Thuận, cách chắc nhất vẫn là tìm tin từ chính nhà máy: thông báo tuyển dụng ở cổng, kênh tuyển dụng do doanh nghiệp tự đứng tên, trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố và người quen đang làm trong khu. Phần lớn vị trí cho người mới là công nhân phổ thông ở dây chuyền may, điện tử, đóng gói, cơ khí lắp ráp, kho hàng, thường phỏng vấn ngay trong ngày nộp hồ sơ.
Khu chế xuất nằm ở phần phía đông của phường Tân Thuận, bên trục Huỳnh Tấn Phát và gần sông Sài Gòn. Mỗi sáng có hàng nghìn người qua cổng, nên người mới dễ bị cuốn vào lời mời của những người đứng ngoài đường hứa "giới thiệu vào làm ngay". Bài này đi theo thứ tự một người mới lên thành phố sẽ trải qua: tìm tin, chuẩn bị hồ sơ, phỏng vấn, khám sức khoẻ, những ngày đầu và các dấu hiệu nên dừng lại.
Bốn nguồn tin tuyển dụng nên tin trước
Thông báo do chính nhà máy dán ở cổng hoặc phòng bảo vệ. Nhiều doanh nghiệp trong khu vẫn tuyển công nhân phổ thông theo cách truyền thống: dán thông báo ở cổng, ghi vị trí, số lượng, giờ nhận hồ sơ. Ưu điểm là bạn đứng ngay trước nơi sẽ làm việc, hỏi bảo vệ được giờ phỏng vấn và cửa nào vào. Chỉ nên làm theo thông báo gắn liền với cổng nhà máy, không làm theo tờ rơi dán trên cột điện quanh khu.
Kênh tuyển dụng do doanh nghiệp đứng tên. Trang tuyển dụng, trang mạng xã hội có tên công ty, địa chỉ trong khu chế xuất và mã số thuế khớp với nhau. Tên doanh nghiệp có thể đối chiếu trong danh bạ doanh nghiệp của trang hoặc cổng tra cứu đăng ký kinh doanh trước khi đi.
Trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố. Đây là đơn vị công, tổ chức sàn giao dịch việc làm định kỳ, có doanh nghiệp khu chế xuất tham gia. Người lao động không phải trả phí để được giới thiệu việc. Lịch sàn thay đổi theo từng đợt nên cần xem thông báo mới nhất của trung tâm.
Người quen đang làm trong khu. Một người đồng hương đang làm ở nhà máy biết rõ ca kíp, tổ trưởng, môi trường làm việc hơn bất kỳ quảng cáo nào. Nhiều nhà máy còn có chương trình giới thiệu người vào làm. Dù vậy, người giới thiệu không được thu tiền của bạn; nếu ai đòi "phí đảm bảo" thì đó không còn là giới thiệu nữa.
Chuẩn bị trước khi đến cổng nhà máy
Bộ hồ sơ xin việc công nhân, gồm những giấy tờ nào và chứng thực ở đâu, có bài riêng trong mục thủ tục và đời sống của trang. Ở đây chỉ nhắc những việc nên làm trước khi đi: mang căn cước bản gốc để đối chiếu, vài bản sao, ảnh thẻ, và một tài khoản ngân hàng đứng tên chính mình để nhận lương. Căn cước chỉ đưa để đối chiếu rồi nhận lại, không để ai giữ bản gốc.
Biết trước mình muốn gì giúp buổi phỏng vấn ngắn mà hiệu quả: làm được ca đêm hay không, muốn tăng ca nhiều hay ít, đang ở đâu và đi làm bằng gì. Người đã từng đi làm và đóng bảo hiểm xã hội nên mang theo mã số bảo hiểm để chỗ mới nối tiếp quá trình đóng. Người chưa đủ 18 tuổi cần hỏi kỹ trước, vì luật lao động đặt nhiều giới hạn riêng cho lao động chưa thành niên và không phải nhà máy nào cũng nhận.
Đi vào buổi sáng, ăn sáng trước, mang nước uống, điện thoại đủ pin. Nhiều nhà máy nhận hồ sơ và phỏng vấn trong cùng một buổi, có khi phải chờ lâu ở phòng bảo vệ. Ghi lại tên nhà máy, giờ đến, người đã gặp, để khi được gọi lại biết đó là nơi nào.
Buổi phỏng vấn ở cổng nhà máy diễn ra ra sao
Phỏng vấn công nhân phổ thông thường ngắn và thực tế. Người phỏng vấn hỏi quê ở đâu, đang ở đâu, đã làm nhà máy nào chưa, làm được ca đêm không, có ai đi cùng không. Một số dây chuyền kiểm tra nhanh thị lực, khả năng phân biệt màu, độ khéo tay như xếp linh kiện nhỏ, xâu chỉ, cầm nhíp. Không cần ăn mặc trang trọng; quần áo gọn, giày kín, tóc buộc gọn là đủ.
Câu hỏi về chỗ ở có lý do: nhà máy muốn biết bạn có đi làm đúng giờ được không. Trả lời rõ khu vực mình ở, ví dụ trong hẻm Huỳnh Tấn Phát, phía Nhà Bè hay bên Quận 4 cũ, và cách đi. Người chưa có chỗ ở nên nói thật là đang tìm, nhiều tổ trưởng biết khu trọ quanh đó.
Đây cũng là lúc bạn hỏi lại. Nên hỏi: làm ca mấy, có xoay ca không, tăng ca thường ngày nào, lương trả ngày nào trong tháng, thử việc bao lâu, có cơm ca hay phụ cấp ăn, có xe đưa đón không, ký hợp đồng lúc nào. Một nhà máy làm ăn đàng hoàng không ngại trả lời những câu này. Ghi lại câu trả lời vào điện thoại để so khi nhận nhiều lời mời cùng lúc.
Khám sức khoẻ, ký giấy tờ và tuần đầu đi làm
Đậu phỏng vấn, người mới thường được hẹn ngày khám sức khoẻ, ngày nhận đồng phục và ngày vào ca. Khám ở đâu, ai trả tiền khám, khi nào ký hợp đồng thử việc hay hợp đồng lao động là những chuyện nên được nói rõ từ đầu. Đồng phục, thẻ ra vào, giày bảo hộ thường do doanh nghiệp cấp; nếu có khoản nào trừ vào lương thì phải được ghi rõ và bạn đồng ý.
Tuần đầu thường là đào tạo: nội quy, an toàn lao động, thao tác ở vị trí được giao, quy định ra vào khu. Khu chế xuất có cổng kiểm soát và quy định riêng về hàng hoá mang ra vào, nên đồ cá nhân mang theo nên gọn, tránh mang vật dụng có thể bị hiểu nhầm là hàng của xưởng. Đi sớm hơn giờ vào ca ít nhất mười lăm phút trong tuần đầu vì giờ cao điểm trên Huỳnh Tấn Phát kẹt kéo dài.
Ghi lại tên tổ trưởng, người phụ trách nhân sự, số thẻ nhân viên. Giữ bản hợp đồng của mình. Nhiều người mới chỉ nhận ra mình không có bản hợp đồng khi cần chứng minh điều gì đó vài tháng sau, lúc ấy xin lại rất mất công.
Dấu hiệu nên dừng lại trước khi nhận việc
Lừa đảo tuyển dụng có bài riêng trên trang, ở đây chỉ gom những dấu hiệu dễ gặp nhất quanh cổng khu chế xuất:
- Người đứng ngoài đường hoặc trong quán nước mời vào làm "không cần phỏng vấn" nhưng đòi tiền làm hồ sơ, tiền giữ chỗ.
- Nơi tuyển dụng đòi giữ bản gốc căn cước, bằng cấp hay giấy tờ tuỳ thân khác.
- Thông báo không có tên công ty, chỉ có một số điện thoại và lời hứa thu nhập cao, việc nhẹ.
- Được hẹn phỏng vấn ở nhà riêng, phòng trọ, quán cà phê thay vì ở nhà máy hay nơi có địa chỉ doanh nghiệp rõ ràng.
- Bị yêu cầu chuyển khoản trước để "mua đồng phục", "đóng bảo hiểm trước", "khám sức khoẻ theo đoàn".
- Không ai nói được bạn sẽ làm ở nhà máy nào, khu nào, công việc gì.
Chỉ một dấu hiệu chưa chắc đã là lừa, nhưng hai ba dấu hiệu cùng lúc thì nên đi thẳng vào cổng nhà máy hỏi trực tiếp, hoặc hỏi người quen đang làm trong khu.
Không chỉ khu chế xuất: những chỗ khác quanh phường cũng tuyển người
Phường Tân Thuận không chỉ có nhà máy trong khu chế xuất. Kho bãi, dịch vụ giao nhận ven sông, cửa hàng, quán ăn phục vụ người lao động, công trình xây dựng, các doanh nghiệp thương mại trên trục Huỳnh Tấn Phát và Nguyễn Văn Linh cũng cần người. Những việc này giờ giấc khác nhà máy, có nơi linh hoạt hơn, có nơi bấp bênh hơn vì không ký hợp đồng.
Với việc ngoài khu, nguyên tắc vẫn vậy: biết rõ mình làm cho ai, có hợp đồng hay thoả thuận bằng văn bản không, lương trả thế nào, có đóng bảo hiểm không. Làm thời vụ vài tháng trong lúc chờ vào nhà máy là cách nhiều người chọn, miễn là biết mình đang ở chế độ nào để không bất ngờ khi hết việc.
Người đã có nghề như thợ điện, thợ hàn, lái xe nâng, thủ kho, kế toán kho có thêm lựa chọn ở các doanh nghiệp logistics và kho hàng quanh khu. Các vị trí này thường hỏi chứng chỉ hoặc kinh nghiệm, đổi lại vị trí và phụ cấp khác công nhân phổ thông.
Muốn biết quanh phường có những doanh nghiệp nào theo từng ngành, có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang rồi đối chiếu tên, địa chỉ trước khi đến hỏi việc. Đến tận nơi vào giờ hành chính, hỏi bảo vệ hoặc lễ tân, vẫn là cách nhanh nhất để biết chỗ đó có đang cần người hay không.
Nhận nhiều lời mời cùng lúc thì so sánh thế nào
So thu nhập theo cấu trúc, không theo con số quảng cáo. Một thông báo ghi "thu nhập đến…" thường đã cộng tăng ca, chuyên cần, phụ cấp ở mức cao nhất. Hãy tách ra: phần lương ghi trong hợp đồng, phần phụ cấp cố định, phần phụ thuộc tăng ca. Phần cố định càng lớn, thu nhập càng ít dao động khi nhà máy hết đơn hàng.
So thời gian thật bỏ ra mỗi ngày. Cộng giờ làm, giờ tăng ca thường gặp và thời gian đi về. Một chỗ gần phòng trọ, tan ca về đến nơi trong vài phút có thể đáng giá hơn một chỗ xa trả thêm chút ít nhưng mỗi ngày mất cả tiếng kẹt xe qua cầu.
So sự ổn định của đơn hàng. Hỏi người đang làm ở đó: năm vừa rồi có đợt nào cho nghỉ luân phiên, cắt tăng ca kéo dài không. Ngành may mặc, điện tử, đồ gỗ chịu ảnh hưởng đơn hàng xuất khẩu theo mùa khác nhau.
So những thứ không ghi bằng tiền. Bữa ăn giữa ca, xe đưa đón, chỗ gửi xe, nhà vệ sinh và phòng thay đồ, cách tổ trưởng đối xử với người mới. Những thứ này quyết định bạn có ở lại qua năm đầu hay không, và người cũ trong khu thường nói thật về chúng nếu bạn hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Chưa có kinh nghiệm có xin được việc trong khu chế xuất Tân Thuận không?
Được. Phần lớn vị trí phổ thông nhận người chưa có kinh nghiệm và đào tạo tại chỗ trong những ngày đầu. Điều nhà máy quan tâm là sức khoẻ, sự đi làm đều đặn, khả năng làm theo ca và tuân thủ nội quy. Có kinh nghiệm ở dây chuyền tương tự sẽ được ưu tiên hoặc xếp vị trí khác.
Đi xin việc có phải trả tiền cho ai không?
Người lao động không phải trả tiền cho nhà máy để được tuyển. Trung tâm dịch vụ việc làm công cũng không thu tiền giới thiệu của người lao động. Ai đòi tiền giữ chỗ, tiền hồ sơ, tiền bảo đảm thì cần cảnh giác và hỏi thẳng nhà máy trước khi đưa bất kỳ khoản nào.
Nên mang gì khi đi phỏng vấn ở cổng nhà máy?
Căn cước bản gốc để đối chiếu, vài bản sao, sơ yếu lý lịch, ảnh thẻ, giấy khám sức khoẻ nếu đã có, bút, điện thoại đủ pin và một ít tiền ăn trưa. Nên mang thêm nước uống vì có khi phải chờ lâu. Mặc gọn, đi giày kín để nếu được kiểm tra thao tác tại xưởng thì vào được ngay.
Ở xa phường Tân Thuận có nên nhận việc trong khu không?
Tính kỹ quãng đường giờ tan ca. Đoạn qua cầu, qua kênh Tẻ và trục Huỳnh Tấn Phát thường đông vào đầu và cuối ca, đi xa mỗi ngày dễ mệt và trễ ca. Nhiều người chọn chuyển trọ về gần khu sau khi qua thử việc; trước đó có thể ở tạm chỗ quen rồi tính sau.
Một lúc nộp hồ sơ ở nhiều nhà máy có sao không?
Không sao, đó là cách so sánh điều kiện. Chỉ cần sòng phẳng: đã nhận việc ở một nơi thì báo cho nơi kia biết, đừng nhận đồng phục hay thẻ của nhiều nơi cùng lúc. Khi so, nhìn cả ca kíp, giờ tan, đường đi, cách trả lương, chứ không chỉ nhìn con số quảng cáo.
Có cần biết tiếng nước ngoài để làm trong khu chế xuất không?
Với vị trí công nhân phổ thông thì thường không cần. Nhiều doanh nghiệp trong khu có vốn nước ngoài, quản lý cấp cao có thể là người nước ngoài, nhưng tổ trưởng và người hướng dẫn trực tiếp nói tiếng Việt. Biết thêm ngoại ngữ là lợi thế khi muốn lên vị trí thông dịch, văn phòng hoặc kỹ thuật.