Phần lớn đám cháy ở nhà trọ bắt đầu từ ba nguồn: điện (ổ cắm quá tải, dây nối kém, sạc xe điện và pin), bếp (gas, dầu mỡ, nồi quên trên bếp), và lửa trần (thuốc lá, nến khi mất điện). Phòng tránh được phần lớn bằng thói quen hằng ngày; phần còn lại phụ thuộc vào việc bạn có lối thoát và biết làm gì trong vài phút đầu.
Phòng trọ công nhân thường nhỏ, nhiều đồ, có gác lửng, cửa sổ có khung sắt, nhiều xe máy và xe điện đậu trong lối đi chung. Đó là những điều kiện khiến khói lan nhanh và đường thoát bị chặn. Bài này đưa ra các nguyên tắc chung về an toàn cháy nổ cho người ở trọ, không thay cho hướng dẫn của lực lượng phòng cháy chữa cháy; hãy tham gia các buổi hướng dẫn do phường tổ chức khi có.
Sạc xe điện và pin: nguồn rủi ro mới
Xe máy điện, xe đạp điện ngày càng phổ biến trong công nhân vì tiết kiệm chi phí đi lại. Pin xe khi gặp sự cố có thể cháy rất nhanh, toả khói độc, khó dập. Những nguyên tắc chung:
- Không sạc trong phòng ngủ và không sạc ở lối thoát nạn, chân cầu thang, hành lang duy nhất.
- Sạc ở khu riêng do chủ nhà bố trí, thoáng, xa đồ dễ cháy, có người qua lại để phát hiện sớm.
- Không sạc qua đêm không giám sát, rút sạc khi đầy. Đặt giờ nhắc trên điện thoại nếu cần.
- Dùng bộ sạc đúng loại đi kèm xe hoặc thay thế cùng thông số; không dùng sạc trôi nổi.
- Để pin nguội một lúc sau khi chạy rồi mới sạc; không sạc pin bị phồng, móp, chảy nước, có mùi lạ.
- Không tự độ, tự thay pin ở nơi không rõ nguồn gốc.
- Pin dự phòng, sạc điện thoại cũng không để sạc trên giường, gối, nệm.
Nếu dãy trọ chưa có khu sạc riêng, cùng các phòng khác đề nghị chủ nhà bố trí. Đây là việc liên quan đến an toàn của cả dãy, không chỉ của người có xe điện.
Điện trong phòng: ổ cắm, dây nối và thiết bị nhiệt
Phòng trọ thường có ít ổ cắm, nên người ở dùng ổ chia nối tiếp nhau, cắm cùng lúc nồi cơm, ấm siêu tốc, bàn ủi, sạc điện thoại, quạt. Ổ cắm và dây nối có giới hạn chịu tải; vượt quá thì nóng lên, chảy nhựa, chập. Dấu hiệu cảnh báo: ổ cắm ấm hoặc nóng khi dùng, có mùi nhựa khét, phích cắm lỏng, tia lửa khi cắm rút.
Nguyên tắc: không cắm cùng lúc nhiều thiết bị sinh nhiệt (nồi cơm, ấm đun, bàn ủi, bếp điện) vào một ổ chia; không nối nhiều ổ chia với nhau; không để dây điện dưới nệm, dưới thảm, kẹp sau tủ; rút phích các thiết bị nhiệt khi không dùng. Dây điện bị chuột cắn, vỏ nứt thì báo chủ nhà thay.
Biết vị trí cầu dao của phòng mình và của cả dãy. Khi có mùi khét, tia lửa, hay sự cố điện, ngắt cầu dao trước khi làm bất cứ việc gì khác. Đừng dùng nước dập lửa ở thiết bị điện đang có điện.
Bếp: gas, dầu mỡ và nồi quên trên lửa
Nấu ăn trong phòng trọ là nhu cầu thật, nhưng phòng nhỏ khiến bếp ở rất gần giường, rèm, quần áo. Đặt bếp ở chỗ cố định, xa vật dễ cháy, trên mặt phẳng chắc. Bình gas mini dùng cho bếp du lịch cần lắp đúng cách, không để gần nguồn nhiệt, không dùng bình móp, gỉ. Bếp gas có ống dẫn thì kiểm ống định kỳ, ống nứt cứng thì thay.
Khi ngửi thấy mùi gas: không bật, tắt công tắc điện, không bật lửa; khoá van gas, mở cửa cho thoáng, ra ngoài và báo người khác. Tia lửa nhỏ từ công tắc cũng có thể gây cháy nổ khi gas đã tích tụ.
Chảo dầu bốc cháy thì không đổ nước vào, vì nước làm dầu bắn tung, lửa bùng to. Tắt bếp nếu với tới được, đậy kín bằng vung hoặc tấm chăn chống cháy để ngạt lửa. Thói quen quan trọng nhất là không rời bếp khi đang nấu, nhất là khi đang chiên rán; nhiều đám cháy bắt đầu khi người nấu bị gọi ra ngoài vài phút.
Chuẩn bị lối thoát trước khi cần đến
Khi có cháy, khói làm mắt cay, tầm nhìn gần như bằng không trong vài phút. Lúc đó không còn thời gian tìm đường; phải biết sẵn:
- Đi thử lối thoát từ phòng mình ra đường theo hai hướng khác nhau, nếu dãy trọ có hai hướng.
- Biết vị trí bình chữa cháy gần phòng mình nhất.
- Biết chìa khoá cổng ở đâu nếu cổng khoá ban đêm. Đề nghị chủ nhà để chìa ở chỗ cố định mọi người biết.
- Kiểm tra ô thoát ở cửa sổ, ban công có khung sắt: ô mở được không, khoá ở đâu, chìa để đâu.
- Giữ lối đi trong phòng thông thoáng: không chất đồ chắn cửa, không để xe chắn lối ra.
- Để sẵn đèn pin ở chỗ dễ lấy gần giường.
- Thống nhất điểm tập trung với người ở cùng phòng sau khi thoát ra, để biết ai đã ra, ai còn kẹt.
Phòng có gác lửng: chỗ ngủ trên gác là nơi khói đến trước. Ngủ trên gác thì càng cần thiết bị báo khói và lối xuống thông thoáng.
Khi có cháy: những việc làm trong vài phút đầu
Phát hiện cháy, hô to để mọi người cùng biết, gõ cửa các phòng lân cận. Gọi số khẩn cấp phòng cháy chữa cháy 114. Ngắt điện nếu an toàn. Đám cháy nhỏ mới bắt đầu, như ổ cắm bén lửa, thùng rác cháy, có thể dập bằng bình chữa cháy nếu bạn ở vị trí an toàn và có đường lui phía sau lưng.
Nếu lửa đã lan, khói nhiều, ưu tiên thoát ra, không quay lại lấy đồ, không cố dắt xe. Di chuyển thấp người, cúi hoặc bò, vì khói và khí nóng bốc lên cao, không khí sát sàn ít độc hơn. Che mũi miệng bằng khăn, áo, làm ướt nếu có thể. Trước khi mở cửa, sờ tay nắm hoặc mặt cửa: nóng thì không mở, tìm lối khác.
Nếu bị kẹt trong phòng, đóng cửa lại, chèn khe cửa bằng khăn, chăn ướt để chặn khói, ra cửa sổ, ban công, báo hiệu cho người bên ngoài bằng đèn pin, vẫy áo, gọi điện báo vị trí. Không nhảy từ trên cao xuống nếu chưa có lực lượng cứu hộ hướng dẫn.
Dùng bình chữa cháy xách tay
Bình chữa cháy xách tay phổ biến ở nhà trọ là bình bột hoặc bình khí. Cách dùng chung: xách bình đến gần đám cháy ở khoảng cách an toàn, đứng ở đầu hướng gió nếu ngoài trời; rút chốt an toàn; một tay cầm vòi hoặc loa phun hướng vào gốc lửa, không phải ngọn lửa; tay kia bóp cò; quét qua lại phủ kín gốc lửa đến khi tắt.
Bình khí lạnh rất sâu ở loa phun, không cầm vào phần loa bằng tay trần. Bình bột tạo đám bụi mù, phun trong phòng kín sẽ khó thở, nên phun xong cần ra khỏi khu vực. Mỗi bình chỉ phun được trong thời gian ngắn, nên bình xách tay chỉ dùng cho đám cháy nhỏ mới bắt đầu.
Mỗi loại bình có hướng dẫn in trên thân, đọc trước khi cần dùng. Kiểm tra định kỳ đồng hồ áp suất (với loại có đồng hồ) và hạn kiểm định; bình hết áp, quá hạn thì báo chủ nhà. Khi phường tổ chức tập huấn phòng cháy cho khu dân cư, nên tham gia để được cầm bình thật, vì lần đầu bóp cò lúc hoảng loạn rất khác đọc hướng dẫn.
Lửa trần và những thói quen nhỏ
Ngoài điện và bếp, một số đám cháy nhà trọ bắt đầu từ những việc tưởng như vô hại:
- Thuốc lá: không hút trên giường, gác lửng; dập kỹ tàn thuốc trong gạt tàn có nước hoặc cát, không vứt xuống thùng rác giấy.
- Nến, đèn dầu khi mất điện: đặt trên đĩa chắc, xa rèm, màn, quần áo; không để cháy khi đi ngủ. Đèn pin, đèn sạc an toàn hơn nhiều.
- Muỗi: nhang muỗi đặt trên đế kim loại, xa giường, màn; nhiều đám cháy nhỏ bắt đầu từ nhang muỗi chạm vào mép màn.
- Đốt rác, đốt giấy: không đốt trong hẻm, trong sân chung, cạnh xe máy.
- Xăng: không trữ xăng trong chai, can trong phòng; không đổ xăng, sửa xe trong phòng.
- Đồ dễ cháy: thùng giấy, quần áo cũ chất cao sát vách, sát bóng đèn là mồi lửa; dọn gọn định kỳ.
Phần lớn những điều trên không tốn tiền, chỉ cần thành thói quen. Ở ghép thì nhắc nhau, vì một người bất cẩn là cả phòng chịu.
Ba phút kiểm tra trước khi đi ca hoặc đi ngủ
Người làm ca thường rời phòng khi người khác đang ngủ hoặc ngược lại. Một vòng kiểm nhanh trước khi rời phòng hoặc trước khi ngủ:
| Kiểm | Làm gì |
|---|---|
| Bếp | Khoá van gas, tắt bếp điện, rút phích nồi cơm nếu không cần giữ ấm |
| Thiết bị nhiệt | Rút bàn ủi, ấm đun, máy sấy tóc |
| Sạc | Rút sạc điện thoại, pin dự phòng; không để xe điện cắm sạc khi không có ai trông |
| Lửa trần | Dập nến, nhang muỗi, tàn thuốc |
| Lối ra | Lối đi trong phòng không bị chắn, chìa khoá, đèn pin ở chỗ quen |
| Cửa sổ | Ô thoát trên khung sắt không bị khoá chết hoặc chất đồ chắn |
Dán bảng nhỏ này cạnh cửa phòng giúp cả người ở cùng nhớ. Với gia đình có trẻ nhỏ, thêm một mục: bật lửa, diêm cất ngoài tầm tay trẻ. Trẻ nhỏ nghịch lửa là nguyên nhân của không ít đám cháy trong khu dân cư đông đúc.
Người lớn tuổi lên ở cùng con cháu để trông trẻ cũng cần được chỉ lối thoát và cách mở ô cửa sắt, vì họ thường ở nhà một mình trong lúc cả nhà đi ca.
Câu hỏi thường gặp
Có nên sạc xe điện trong phòng trọ không?
Không nên. Pin xe điện khi gặp sự cố có thể cháy rất nhanh và toả khói độc, trong phòng kín người ngủ khó thoát kịp. Sạc ở khu riêng, thoáng, có người qua lại, không sạc qua đêm không giám sát, rút sạc khi đầy. Đề nghị chủ nhà bố trí khu sạc nếu chưa có.
Cửa sổ phòng trọ có khung sắt kín thì làm sao thoát?
Đề nghị chủ nhà làm ô cửa mở được từ bên trong trên khung sắt, có khoá mà chìa để ở vị trí cố định gần đó. Đây là lối thoát dự phòng khi cửa chính bị khói lửa chặn. Không nên ở lâu dài trong phòng chỉ có một lối ra và cửa sổ bị bịt kín.
Ổ cắm hơi ấm khi dùng có nguy hiểm không?
Ấm nhẹ có thể do đang chịu tải, nhưng nóng rõ, có mùi khét, đổi màu nhựa là dấu hiệu quá tải hoặc tiếp xúc kém. Rút bớt thiết bị, không dùng ổ chia nối tiếp, báo chủ nhà kiểm tra và thay ổ cắm. Không cắm nhiều thiết bị sinh nhiệt vào cùng một ổ.
Ngửi thấy mùi gas trong phòng thì làm gì?
Không bật hay tắt bất kỳ công tắc điện nào, không bật lửa. Khoá van gas, mở cửa cho thoáng, ra ngoài và báo cho người xung quanh. Chỉ khi mùi gas đã hết hẳn mới kiểm tra lại bếp và ống dẫn, hoặc nhờ người có chuyên môn.
Ở trọ có cần tự mua bình chữa cháy không?
Trang bị chung là trách nhiệm của chủ nhà theo quy định về phòng cháy. Tuy vậy, một bình nhỏ trong phòng hoặc tấm chăn chống cháy gần bếp là khoản đầu tư rẻ cho an toàn của chính bạn. Quan trọng hơn là biết dùng và biết lối thoát.
Thiết bị báo khói có cần thiết ở phòng trọ không?
Rất nên có, nhất là ở phòng có gác lửng, phòng của người làm ca đêm ngủ ngày. Báo khói phát hiện sớm khi người trong phòng đang ngủ, cho thêm những phút quý giá để thoát. Thiết bị loại dùng pin lắp đơn giản; kiểm tra pin định kỳ.