Muốn nghỉ việc đúng luật, công nhân cần báo trước cho doanh nghiệp một khoảng thời gian tuỳ loại hợp đồng; theo Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng không xác định thời hạn là ít nhất 45 ngày, hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng là ít nhất 30 ngày, hợp đồng dưới 12 tháng là ít nhất 3 ngày làm việc. Một số trường hợp đặc biệt được nghỉ mà không cần báo trước.
Nghỉ đúng luật thì được thanh toán đủ lương, tiền phép chưa nghỉ, được xác nhận thời gian đóng bảo hiểm và giữ quyền hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đủ điều kiện. Nghỉ ngang, tức đơn phương chấm dứt trái luật, có thể mất những quyền đó và còn phải bồi thường. Bài này giải thích nguyên lý theo luật tại thời điểm viết, kèm các bước làm thực tế ở nhà máy; luôn đối chiếu quy định hiện hành khi cần.
Thời hạn báo trước theo loại hợp đồng
Bảng dưới là mức tối thiểu theo Bộ luật Lao động 2019 cho trường hợp thông thường; một số ngành nghề, công việc đặc thù có quy định riêng:
| Loại hợp đồng | Báo trước ít nhất |
|---|---|
| Không xác định thời hạn | 45 ngày |
| Xác định thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng | 30 ngày |
| Xác định thời hạn dưới 12 tháng | 3 ngày làm việc |
| Đang thử việc | Không cần báo trước |
Báo trước nên bằng văn bản: đơn xin nghỉ việc hoặc thông báo chấm dứt hợp đồng có ghi ngày nộp, có chữ ký nhận của tổ trưởng hoặc phòng nhân sự. Giữ một bản hoặc chụp lại bản đã có chữ ký nhận. Ngày nộp đơn là mốc để tính đủ thời hạn báo trước.
Nhiều nhà máy có mẫu đơn riêng và quy trình duyệt qua tổ trưởng, quản lý xưởng, phòng nhân sự. Quy trình nội bộ chậm không làm bạn mất quyền nghỉ; điều quan trọng là bạn đã thông báo đúng thời hạn và có bằng chứng.
Khi nào được nghỉ mà không cần báo trước
Luật liệt kê một số trường hợp người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần báo trước. Theo nguyên lý của Bộ luật Lao động 2019, gồm:
- Không được bố trí đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc như đã thoả thuận, trừ một số trường hợp luật cho phép điều chuyển.
- Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng hạn, trừ trường hợp bất khả kháng theo luật.
- Bị ngược đãi, đánh đập, có lời nói, hành vi nhục mạ, ảnh hưởng sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự; bị cưỡng bức lao động.
- Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc.
- Lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo chỉ định của cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền.
- Đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định, trừ khi hai bên có thoả thuận khác.
- Người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng.
Khi dựa vào một trong các trường hợp này, nên giữ bằng chứng: phiếu lương chậm, tin nhắn, lời làm chứng của đồng nghiệp, giấy của cơ sở y tế. Nghỉ ngay mà không có bằng chứng thì dễ bị coi là nghỉ trái luật. Nếu không chắc, hỏi công đoàn trước khi nộp thông báo.
Nghỉ đúng luật và nghỉ ngang khác nhau thế nào
Nhiều người nghĩ nghỉ ngang chỉ mất vài ngày lương. Thực tế, theo nguyên lý của luật, khác biệt lớn hơn:
| Nội dung | Nghỉ đúng luật | Nghỉ trái luật (nghỉ ngang) |
|---|---|---|
| Lương những ngày đã làm | Được thanh toán đủ | Vẫn phải được thanh toán những ngày đã làm |
| Tiền phép năm chưa nghỉ | Được thanh toán | Theo quy định, cần hỏi cụ thể |
| Trợ cấp thôi việc | Được nếu đủ điều kiện | Không được |
| Bồi thường | Không phải bồi thường | Phải bồi thường nửa tháng lương và tiền lương những ngày không báo trước |
| Chi phí đào tạo | Theo hợp đồng đào tạo nếu có | Phải hoàn trả chi phí đào tạo nếu có |
| Trợ cấp thất nghiệp | Có thể hưởng nếu đủ điều kiện | Thường không được hưởng |
Bảng cho thấy chờ đủ thời hạn báo trước thường có lợi hơn nhiều so với nghỉ ngay, nhất là với người đã làm lâu và trông vào trợ cấp thất nghiệp khi tìm việc mới. Nếu đã nhận lời một chỗ làm mới, thương lượng ngày bắt đầu sao cho khớp với ngày hết thời hạn báo trước.
Thời hạn thanh toán và trợ cấp thôi việc
Khi hợp đồng chấm dứt, theo Bộ luật Lao động 2019, trong thời hạn 14 ngày làm việc hai bên có trách nhiệm thanh toán đầy đủ các khoản liên quan đến quyền lợi của mỗi bên; một số trường hợp đặc biệt được kéo dài nhưng không quá 30 ngày. Các khoản thường gồm: lương những ngày đã làm, tiền tăng ca chưa trả, tiền phép năm chưa nghỉ, trợ cấp thôi việc nếu có, các khoản thưởng theo quy chế nếu đủ điều kiện.
Trợ cấp thôi việc dành cho người đã làm việc thường xuyên từ đủ 12 tháng trở lên khi hợp đồng chấm dứt theo một số trường hợp luật định. Mỗi năm làm việc được trợ cấp một nửa tháng tiền lương. Điểm nhiều công nhân không biết: thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp không được tính vào thời gian hưởng trợ cấp thôi việc, vì phần đó đã được bảo hiểm thất nghiệp lo. Do đó, phần lớn công nhân có đóng bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ sẽ có trợ cấp thôi việc rất nhỏ hoặc không có, trừ khoảng thời gian thử việc hay giai đoạn chưa đóng.
Nếu sau thời hạn thanh toán mà chưa nhận được, hỏi phòng nhân sự bằng văn bản hoặc tin nhắn có lưu lại. Kéo dài không giải quyết thì liên hệ công đoàn hoặc cơ quan quản lý lao động.
Các bước nghỉ việc gọn gàng ở nhà máy
Thứ tự dưới đây giúp ra đi không vướng lại việc gì, kể cả khi bạn rời khỏi phường Tân Thuận về quê hay chuyển hẳn sang khu công nghiệp khác:
- Đọc lại hợp đồng để biết loại hợp đồng, thời hạn báo trước, hợp đồng đào tạo nếu có.
- Nộp đơn bằng văn bản, ghi ngày nộp, xin chữ ký nhận, giữ bản sao.
- Làm việc bình thường trong thời gian báo trước; nghỉ phép năm còn lại nếu hai bên đồng ý.
- Bàn giao dụng cụ, đồng phục, thẻ ra vào, tủ đồ; xin biên nhận bàn giao.
- Chụp quá trình đóng bảo hiểm trên ứng dụng trước ngày nghỉ.
- Hỏi rõ ngày thanh toán lương cuối, khoản nào được trả, khi nào hoàn tất xác nhận bảo hiểm.
- Cập nhật thông tin liên lạc với phòng nhân sự nếu bạn đổi số điện thoại hoặc về quê.
- Nộp hồ sơ trợ cấp thất nghiệp đúng thời hạn tại trung tâm dịch vụ việc làm nếu đủ điều kiện và chưa có việc mới.
Những người ở trọ thì nhớ thêm việc của phía nhà trọ: báo trước cho chủ trọ theo hợp đồng thuê, nhận lại tiền cọc, và làm thủ tục liên quan đến tạm trú nếu chuyển đi nơi khác. Các chuyện này có bài riêng trong mục nhà ở và thuê trọ.
Chọn thời điểm nghỉ để không thiệt
Ngoài chuyện đúng luật, thời điểm nộp đơn ảnh hưởng nhiều đến số tiền bạn nhận và những việc phải lo sau đó. Có vài mốc nên xem trước. Mốc chi thưởng cuối năm hoặc thưởng giữa năm theo quy chế: nghỉ trước mốc có thể mất khoản đó. Mốc tròn tháng đóng bảo hiểm: nghỉ giữa tháng có thể làm tháng đó không được ghi nhận đóng đủ tuỳ cách doanh nghiệp khai báo. Mốc đủ thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp để đủ điều kiện hưởng, nếu bạn trông vào trợ cấp.
Số ngày phép năm còn lại cũng là thứ nên tính. Nghỉ phép trong thời gian báo trước nếu hai bên đồng ý, hoặc được thanh toán tiền phép chưa nghỉ khi chấm dứt hợp đồng; cả hai cách đều không làm bạn mất quyền lợi, chỉ cần thống nhất trước với tổ trưởng.
Với người ở trọ quanh phường Tân Thuận, ngày nghỉ việc nên khớp với ngày hết hạn báo trước của hợp đồng thuê trọ, để không phải trả thêm một tháng tiền phòng hoặc mất cọc. Người về quê dịp Tết thì lưu ý cả lịch tàu xe đông dịp cuối năm. Lập một danh sách ngày tháng ra giấy giúp các mốc này không chồng chéo.
Khi bị doanh nghiệp cho nghỉ: quyền của người lao động
Chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng trong các trường hợp luật định, như người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo tiêu chí trong quy chế, ốm đau điều trị dài ngày quá thời hạn luật định, thiên tai, hoả hoạn, thay đổi cơ cấu hay lý do kinh tế, và phải báo trước. Có những nhóm được bảo vệ đặc biệt, ví dụ doanh nghiệp không được đơn phương chấm dứt hợp đồng với lao động nữ vì lý do kết hôn, mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
Khi doanh nghiệp cắt giảm vì thay đổi cơ cấu, công nghệ hay lý do kinh tế, luật có cơ chế riêng: phương án sử dụng lao động, trao đổi với tổ chức đại diện người lao động, trợ cấp mất việc làm. Trợ cấp mất việc khác trợ cấp thôi việc và thường cao hơn.
Nhận được quyết định cho nghỉ mà thấy không đúng, đừng ký vào giấy tờ nào ghi "tự nguyện xin nghỉ". Hỏi công đoàn cơ sở, công đoàn khu chế xuất – khu công nghiệp hoặc trợ giúp pháp lý để biết mình có quyền khiếu nại, yêu cầu hoà giải hay không. Thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động có giới hạn, nên đừng để quá lâu.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ việc có cần lý do không?
Với hợp đồng thông thường, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần nêu lý do, chỉ cần báo trước đúng thời hạn. Lý do chỉ cần thiết khi bạn muốn nghỉ không báo trước theo các trường hợp đặc biệt của luật, lúc đó nên có bằng chứng kèm theo.
Nhà máy không chịu nhận đơn nghỉ việc thì sao?
Bạn có thể gửi thông báo qua đường bưu điện có báo phát, gửi qua email công ty hoặc nhờ công đoàn chuyển, và giữ bằng chứng đã gửi. Theo nguyên lý của luật, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi báo trước đúng thời hạn; việc phía công ty chậm duyệt không làm mất quyền này.
Đang mang thai có được nghỉ việc không cần báo trước không?
Lao động nữ mang thai, nếu có xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh có thẩm quyền rằng tiếp tục làm việc ảnh hưởng xấu đến thai nhi, có quyền đơn phương chấm dứt hoặc tạm hoãn hợp đồng và phải thông báo kèm xác nhận đó. Thời hạn thông báo do hai bên thoả thuận hoặc theo chỉ định của cơ sở y tế.
Nghỉ việc rồi có được nhận thưởng cuối năm không?
Phụ thuộc vào quy chế thưởng của doanh nghiệp. Luật không bắt buộc một khoản thưởng cố định cho người đã nghỉ trước thời điểm chi thưởng. Nếu thưởng tháng mười ba được ghi rõ trong hợp đồng thì đọc cách tính theo thời gian làm việc. Hỏi phòng nhân sự trước khi chọn ngày nghỉ.
Quá 14 ngày làm việc mà chưa nhận lương cuối thì làm sao?
Hỏi phòng nhân sự bằng văn bản hoặc tin nhắn có lưu lại, ghi rõ các khoản chưa nhận. Nếu vẫn chậm mà không có lý do thuộc trường hợp được kéo dài, liên hệ công đoàn hoặc cơ quan quản lý lao động. Giữ phiếu lương, hợp đồng, đơn nghỉ việc đã có chữ ký nhận làm căn cứ.
Có nên ký biên bản thanh lý hợp đồng không?
Biên bản thanh lý xác nhận các khoản đã thanh toán và thời điểm chấm dứt. Đọc kỹ trước khi ký: số tiền có đúng không, có câu nào ghi bạn từ bỏ quyền khiếu nại hay ghi bạn tự nguyện nghỉ trong khi thực tế bị cho nghỉ không. Chưa đồng ý chỗ nào thì đề nghị sửa trước khi ký.