Chi phí sinh hoạt ở Tân Thuận gồm năm nhóm chính: chỗ ở (tiền thuê, điện, nước, rác, mạng), ăn uống, đi lại, chăm con, và các khoản gửi về quê hoặc để dành. Với người làm trong khu chế xuất, ăn trưa thường có suất ăn ca, nên phần ăn tự lo chủ yếu là bữa sáng và tối; với gia đình có con nhỏ, khoản giữ trẻ và học hành thường lớn thứ hai sau tiền nhà.
Bài này không đưa con số giá cả, vì giá thuê, giá chợ thay đổi theo khu, theo mùa và theo năm, và con số do người khác đưa ra hiếm khi đúng với hoàn cảnh của bạn. Thay vào đó là cách tự liệt kê, tự tính bằng chính hoá đơn và sổ chi của mình, kèm những yếu tố riêng của một phường công nghiệp – cảng: ăn theo ca, đi lại giờ tan tầm qua cầu, tiền điện tính theo giá của chủ trọ, mùa cao điểm đơn hàng và mùa vắng việc.
Năm nhóm chi và yếu tố làm khoản đó to hay nhỏ
Dùng bảng này như danh mục kiểm: điền con số thật của bạn vào cột cuối trong sổ tay hoặc điện thoại.
| Nhóm chi | Gồm những gì | Yếu tố làm tăng, giảm | Ghi con số của bạn |
|---|---|---|---|
| Chỗ ở | Tiền thuê, điện, nước, rác, mạng, gửi xe | Ở ghép hay ở riêng; điện tính giá nào; có máy lạnh không | … |
| Ăn uống | Bữa sáng, bữa tối, đi chợ, nước uống, cà phê | Có suất ăn ca không; tự nấu hay ăn quán; ăn chung với ai | … |
| Đi lại | Xăng, sửa xe, gửi xe, xe buýt, về quê dịp lễ | Khoảng cách chỗ ở đến xưởng; có xe đưa đón không | … |
| Con cái | Giữ trẻ, ăn bán trú, sữa, bỉm, đồ dùng học tập, khám bệnh | Tuổi của con; có ông bà trông không | … |
| Quê nhà và dự phòng | Gửi tiền về, đám tiệc, ốm đau, tiết kiệm | Nghĩa vụ với cha mẹ; khoản nợ cũ | … |
Sau một tháng ghi chép đủ, bạn sẽ thấy khoản nào là cố định (tiền thuê), khoản nào là biến động (ăn uống, điện mùa nóng), từ đó đặt hạn mức thực tế.
Tiền nhà và điện nước: khoản lớn nhất, cũng dễ bị hớ nhất
Với người ở trọ, tiền thuê thường là khoản lớn nhất trong tháng. Nhưng phần dễ phình ra lại là điện. Nhiều dãy trọ tính tiền điện theo đơn giá chủ nhà tự đặt, cao hơn giá điện sinh hoạt bậc thang. Theo quy định của ngành điện, người thuê nhà có thể được tính giá điện sinh hoạt khi đăng ký định mức theo số người ở với bên bán điện; thủ tục và điều kiện cụ thể bạn hỏi đơn vị điện lực, chủ trọ có trách nhiệm phối hợp. Chuyện chọn phòng và thương lượng hợp đồng thuộc chuyên mục nhà ở; ở đây chỉ nhắc: hãy hỏi rõ cách tính điện trước khi dọn vào, và đọc chỉ số công tơ cùng chủ nhà ngày đầu tiên.
Nước sinh hoạt ở Tân Thuận chủ yếu là nước máy; một số dãy trọ tính theo đầu người, một số theo đồng hồ. Theo đầu người thì dễ dự tính, theo đồng hồ thì công bằng hơn nếu bạn dùng ít. Rác, mạng internet, gửi xe thường là khoản cố định nhỏ nhưng cộng lại không nhỏ.
Mùa nắng nóng tháng ba, tháng tư, phòng trọ mái tôn rất bức; tiền điện quạt và máy lạnh có thể tăng gấp mấy lần so với mùa mưa. Cách giảm: chọn phòng có cửa sổ thông gió, dán phim cách nhiệt, phơi đồ ngoài trời thay vì dùng máy sấy, và tắt hẳn thiết bị thay vì để chế độ chờ.
Ăn uống theo nhịp ca: tiết kiệm mà vẫn đủ sức
Tận dụng suất ăn ca. Phần lớn nhà máy trong khu chế xuất có bữa ăn giữa ca cho người lao động. Ăn đủ bữa ca giúp giảm một khoản đáng kể và đỡ mất thời gian tìm quán. Nếu suất ăn không hợp khẩu vị, góp ý qua công đoàn thay vì bỏ bữa rồi mua đồ ăn vặt.
Nấu chung theo phòng. Ba bốn người cùng phòng nấu chung bữa tối thường rẻ hơn nhiều so với mỗi người ăn quán. Cần thống nhất quỹ chung, lịch đi chợ, lịch rửa bát, và chú ý an toàn bếp gas trong phòng chật.
Mua chợ đúng giờ. Chợ quanh khu dân cư và các điểm bán giờ tan ca có nhịp riêng: rau, cá về sớm thì tươi, cuối buổi thì rẻ hơn. Người làm ca chiều có thể đi chợ buổi sáng; người làm ca sáng tận dụng chợ chiều.
Đồ khô từ quê. Gạo, mắm, đồ khô gửi từ quê lên giảm chi phí đáng kể, nhưng tính cả tiền gửi hàng. Gửi theo đợt lớn, ít lần, rẻ hơn gửi lẻ.
Cà phê, nước ngọt, đồ ăn vặt. Khoản nhỏ mỗi ngày nhưng nhân ba mươi ngày thì thành khoản lớn. Ghi lại một tuần để biết mình tiêu bao nhiêu cho những thứ này rồi tự quyết.
Đi lại: tính cả thời gian, không chỉ tiền xăng
Người ở Tân Thuận đi làm chủ yếu bằng xe máy. Tiền xăng không lớn nếu chỗ ở gần xưởng, nhưng khoảng cách tính bằng phút mới là điều cần cân nhắc: giờ tan ca, đường Huỳnh Tấn Phát, đường dẫn lên cầu Tân Thuận và khu vực quanh cổng khu chế xuất thường đông, xe tải và container đi xen kẽ. Ở xa hơn một chút để thuê rẻ hơn đôi khi lại tốn thêm mỗi ngày nửa giờ ngồi trên xe, cộng thêm hao mòn xe và rủi ro va chạm.
Bảo dưỡng xe máy định kỳ, thay nhớt, kiểm phanh, lốp là chi phí nhỏ so với hỏng hóc dọc đường. Gửi xe ở bãi của khu chế xuất hay trước nhà trọ có thể tốn phí, tính vào ngân sách. Một số doanh nghiệp có xe đưa đón công nhân; hỏi công ty trước khi chọn chỗ trọ xa.
Về quê dịp Tết là khoản đi lại lớn nhất trong năm của nhiều gia đình. Đặt vé sớm, đi lệch ngày cao điểm nếu được nghỉ linh hoạt, và để riêng khoản này từ giữa năm giúp tránh vay mượn cuối năm.
Lập ngân sách tháng trong 30 phút
Cách làm không cần phần mềm, chỉ cần một cuốn sổ hoặc ghi chú trên điện thoại:
- Ghi thu nhập thực nhận trong tháng (sau khi trừ bảo hiểm, công đoàn phí), tách lương cơ bản, tăng ca, phụ cấp.
- Trừ ngay khoản cố định: tiền thuê, tiền giữ trẻ, tiền gửi về quê đã hứa.
- Đặt hạn mức cho ăn uống và đi lại dựa trên số tháng trước, không dựa vào ước đoán.
- Để riêng khoản dự phòng ốm đau, dù nhỏ, chuyển sang một tài khoản khác.
- Phần còn lại dành cho mua sắm, giải trí; hết thì dừng.
- Cuối tháng so số thực chi với kế hoạch, điều chỉnh tháng sau.
Đừng tính tiền tăng ca vào ngân sách cố định. Tăng ca nhiều vào mùa cao điểm đơn hàng, ít hoặc không có vào mùa thấp điểm; tiền tăng ca nên dành cho tiết kiệm và các khoản lớn trong năm.
Gia đình có con: những khoản dễ bị bỏ sót
Khi có con, ngân sách thay đổi hẳn. Khoản dễ thấy là sữa, bỉm, quần áo. Khoản dễ bị bỏ sót là tiền trông trẻ ngoài giờ ca, tiền ăn bán trú, quà cho cô dịp lễ, tiền khám bệnh vặt không có bảo hiểm chi trả hết, và thu nhập giảm khi một người phải nghỉ chăm con ốm. Gia đình công nhân thường chọn gửi con về quê cho ông bà để giảm chi phí; khi đó khoản gửi về quê tăng lên, nhưng tiền giữ trẻ ở thành phố giảm.
Hãy tính hai phương án song song — con ở cùng bố mẹ tại Tân Thuận và con ở quê — với đầy đủ các khoản, cả khoản không bằng tiền như thời gian gặp con và việc theo dõi học hành. Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà; nhưng có số liệu rõ ràng thì hai vợ chồng bàn bạc dễ hơn.
Các hỗ trợ có thể giảm gánh nặng: thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho trẻ dưới 6 tuổi, miễn học phí trường công, quỹ khuyến học của công đoàn, các chương trình hỗ trợ con công nhân của doanh nghiệp. Hỏi công đoàn cơ sở để không bỏ sót quyền lợi.
Mùa vắng đơn hàng và khoản dự phòng
Khu chế xuất hoạt động theo nhịp đơn hàng xuất khẩu. Có năm đơn hàng dồi dào, tăng ca liên tục; có năm đơn hàng giảm, doanh nghiệp giảm giờ làm, cho nghỉ luân phiên. Thu nhập của người lao động vì thế lên xuống theo, trong khi tiền nhà, tiền ăn, tiền học của con không giảm.
Khoản dự phòng là tấm đệm cho những tháng thu nhập giảm. Mục tiêu hợp lý là đủ trang trải một đến ba tháng chi phí cố định; tích luỹ dần từ tiền tăng ca, tiền thưởng. Để khoản này ở nơi rút được khi cần nhưng không quá dễ tiêu, ví dụ một tài khoản tiết kiệm riêng.
Cẩn thận với các hình thức vay nhanh qua ứng dụng, vay góp ngày, hụi không rõ ràng quanh khu nhà trọ. Lãi suất và phí thực tế của những khoản vay này thường cao hơn nhiều so với vẻ bề ngoài, và cách đòi nợ có thể gây phiền hà cho cả dãy trọ. Khi thiếu hụt, hỏi công đoàn về khoản vay hỗ trợ hoặc ứng lương theo chính sách công ty.
Khoản cho quê nhà, đám tiệc và những nghĩa vụ không tên
Với nhiều người lao động ở Tân Thuận, tiền gửi về quê không phải khoản tuỳ ý mà là lý do chính để lên thành phố làm việc: nuôi cha mẹ già, trả nợ cũ, xây nhà, nuôi con đang ở với ông bà. Khoản này nên được ghi như một khoản cố định, thoả thuận rõ với gia đình con số mỗi tháng, thay vì gửi bất chợt khi có tiền rồi thiếu hụt cuối tháng.
Đám cưới đồng nghiệp, đám giỗ ở quê, quà Tết cho họ hàng là những khoản không tên nhưng dồn vào mùa cưới cuối năm có thể ngốn cả tháng lương. Một quỹ nhỏ "hiếu hỷ" trích mỗi tháng giúp những tháng nhiều đám không phải vay. Có thể thống nhất với bạn bè cùng xưởng mức mừng hợp lý để không ai phải gồng.
Người trẻ mới đi làm còn có thêm khoản tự đầu tư: học thêm tay nghề, ngoại ngữ, bằng lái xe nâng, chứng chỉ an toàn. Đây là khoản chi đáng giữ, vì nó quyết định thu nhập vài năm sau. Nhiều công đoàn, trung tâm dạy nghề có lớp hỗ trợ học phí cho người lao động trong khu chế xuất; hỏi trước khi đóng tiền học ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở Tân Thuận tốn khoảng bao nhiêu một tháng?
Không có con số chung, vì phụ thuộc ở ghép hay riêng, có con hay không, ăn quán hay tự nấu. Cách chính xác nhất là ghi chép một tháng theo năm nhóm chi: chỗ ở, ăn uống, đi lại, con cái, quê nhà và dự phòng.
Tiền điện nhà trọ tính giá cao có đúng không?
Người thuê có thể được áp giá điện sinh hoạt khi đăng ký định mức theo số người với đơn vị điện lực, theo quy định của ngành điện. Hỏi điện lực và chủ trọ về thủ tục; thoả thuận rõ trong hợp đồng thuê.
Nên ở gần khu chế xuất hay ở xa cho rẻ?
Tính cả thời gian đi lại, tiền xăng, hao mòn xe và an toàn giờ tan ca. Ở gần thường đắt hơn nhưng đỡ mệt; ở xa rẻ hơn nhưng tốn thời gian. So sánh tổng chi phí và sức khoẻ, không chỉ tiền thuê.
Có nên gửi con về quê cho ông bà nuôi?
Tuỳ hoàn cảnh. Gửi về quê giảm tiền giữ trẻ nhưng tăng tiền gửi về và giảm thời gian ở bên con. Tính cả hai phương án đầy đủ rồi bàn bạc trong gia đình.
Làm sao tiết kiệm được khi lương không cao?
Trừ tiền tiết kiệm ngay khi nhận lương, dù ít. Dành tiền tăng ca cho tiết kiệm thay vì chi tiêu thường ngày, nấu chung theo phòng, theo dõi các khoản nhỏ như cà phê, đồ ăn vặt.
Vay qua ứng dụng khi thiếu tiền có ổn không?
Nên rất thận trọng. Chi phí thực tế của nhiều khoản vay nhanh cao hơn vẻ ngoài và cách đòi nợ có thể gây phiền toái. Hỏi công đoàn hoặc công ty về hỗ trợ trước khi vay ngoài.