Kênh Tẻ là ranh nước giữa phường Tân Thuận và Quận 4 cũ, và là chỗ đi dạo gần nhất với phần lớn người ở Tân Thuận Tây, Tân Thuận Đông. Đoạn bờ đi bộ được là những đoạn có đường ven kênh, có lan can hoặc bờ kè, không bị kho bãi chặn. Giờ đẹp là sáng sớm trước khi nắng lên và khoảng một tiếng trước hoàng hôn; giờ nên tránh là giữa trưa và lúc mưa lớn trùng triều cường.
Đi dạo ven kênh không cần chuẩn bị gì nhiều, nhưng vài hiểu biết nhỏ giúp buổi dạo dễ chịu hơn hẳn: con nước lên xuống thế nào trong ngày, vì sao có hôm kênh thơm gió có hôm nồng mùi bùn, chỗ nào ngồi được, và những đoạn nào không nên đi một mình khi trời tối. Bài này gom những điều đó cho người mới về ở cũng như người ở lâu mà chưa từng để ý.
Kênh Tẻ nằm ở đâu so với phường Tân Thuận
Kênh Tẻ là con kênh lớn chạy theo hướng đông tây ở phía nam trung tâm thành phố, nối với sông Sài Gòn ở phía đông. Bờ nam là đất phường Tân Thuận hiện nay (phần Tân Thuận Tây và Tân Thuận Đông của Quận 7 cũ), bờ bắc là các phường của Quận 4 cũ. Trên kênh có nhiều cây cầu nối hai bờ, quen thuộc nhất với người Tân Thuận là cầu Tân Thuận dẫn lên Nguyễn Tất Thành và cầu Kênh Tẻ phía trục Nguyễn Hữu Thọ.
Vì là kênh lớn chịu ảnh hưởng thuỷ triều từ sông Sài Gòn, mặt nước kênh Tẻ thay đổi trông thấy trong ngày. Hai bên bờ có đoạn đã kè, làm đường, trồng cây; có đoạn vẫn là kho, bãi, xưởng sát mép nước. Người đi dạo nên hiểu kênh Tẻ là một con kênh đang làm việc: ghe chở hàng, xà lan và tàu nhỏ vẫn qua lại, chứ không phải một hồ cảnh quan trong công viên. Chính điều đó tạo nên cái thú riêng khi ngồi xem kênh.
Chọn đoạn bờ để đi bộ
Đoạn có đường ven kênh và lan can. Đây là lựa chọn đầu tiên. Đường ven kênh cho bạn đi thẳng một mạch, có lan can thì yên tâm hơn khi đi cùng trẻ con hoặc người lớn tuổi. Những đoạn như vậy thường nằm gần khu dân cư, chung cư ven kênh.
Đoạn gần chân cầu. Quanh chân các cây cầu thường có khoảng trống và đèn sáng hơn. Đứng ở đây nhìn được cả mặt kênh lẫn dòng xe trên cầu. Lưu ý xe lên xuống dốc cầu chạy nhanh, đứng sát lề trong và không dừng xe giữa lối.
Đoạn xen kho bãi. Nhiều đoạn bờ là kho, bãi, cổng xưởng; xe tải ra vào bất ngờ, mặt đường có thể nham nhở. Những đoạn này không hợp để dạo, nhất là buổi tối. Nếu phải đi qua thì đi nhanh, đi trên phần đường có vỉa hè.
Đoạn bờ đất chưa kè. Bờ đất trơn khi nước lên hoặc sau mưa, mép bờ có thể sụt. Không nên cho trẻ con chạy ra mép, không ngồi sát mép nước ở những đoạn này dù cảnh có đẹp đến đâu.
Chỗ ngồi nghỉ. Ghế đá ven kênh không nhiều và không đều. Một chiếc ghế xếp nhỏ hoặc chọn ngồi ở quán nước ven đường là cách người quen dùng để ngồi lâu nhìn kênh.
Đọc con nước: vì sao kênh lúc đầy lúc cạn
Vùng hạ lưu sông Sài Gòn chịu bán nhật triều: mỗi ngày nước lên xuống hai lần, mức cao thấp của hai lần khác nhau. Kênh Tẻ nối với sông nên lên xuống theo. Lúc nước lớn, mặt kênh đầy gần sát bờ kè, nước chảy chậm và phẳng, ánh sáng phản chiếu đẹp nhất. Lúc nước ròng, nước rút xuống, lộ ra mép bùn, rác mắc lại, mùi bùn rõ hơn. Cùng một đoạn bờ mà hai thời điểm cho hai cảm giác khác hẳn.
Con nước còn quyết định cả màu nước. Lúc nước lớn, nước từ sông Sài Gòn tràn vào, màu nâu nhạt và trong hơn; lúc nước ròng, nước trong kênh rút ra mang theo phù sa, rác và lục bình, màu đục hơn. Người câu cá ven kênh thường chọn giờ nước đứng, tức khoảng thời gian ngắn lúc con nước đổi chiều, vì khi đó dòng chảy chậm nhất. Ghe thuyền nhỏ cũng tính giờ theo con nước để đi xuôi dòng cho đỡ tốn sức máy. Nhìn ghe chạy nhanh hay chậm, đi về hướng nào, bạn cũng đoán được con nước đang lên hay xuống.
Lịch triều do cơ quan khí tượng thuỷ văn công bố, và nhiều ứng dụng thời tiết cũng có. Bạn không cần thuộc, chỉ cần nhớ: giờ nước lớn dịch dần mỗi ngày, và cao điểm triều cường của thành phố thường rơi vào những tháng cuối năm, quanh rằm và mùng một âm lịch. Những ngày đó, đường thấp gần kênh có thể ngập dù trời không mưa. Đi dạo vào ngày triều cường thì tránh lối thấp, và đừng dắt xe qua chỗ nước đã tràn lên mặt đường.
Giờ đi dạo ven kênh theo mùa
Thời tiết ở thành phố chia hai mùa mưa và khô khá rõ. Mỗi mùa có khung giờ dễ chịu riêng khi dạo ven kênh:
| Khung giờ | Mùa khô | Mùa mưa |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Mát, gió nhẹ, trời trong; giờ đẹp nhất trong ngày | Mát và ẩm, thường không mưa; dễ chịu, mặt đường có thể còn ướt từ đêm |
| Giữa trưa | Nắng gắt, ít bóng cây ven kênh; nên tránh | Oi, có thể có mưa rào; nên tránh |
| Chiều muộn | Gió từ sông thổi vào, hoàng hôn đẹp; đông người hơn sáng | Hay mưa chiều; xem mây trước khi đi, mang áo mưa |
| Tối | Mát, đèn hai bờ lên; chỉ đi những đoạn sáng, có người | Đường ướt, có muỗi; đi đoạn ngắn gần nhà |
Gió là yếu tố người ta hay quên. Mùa khô, gió đông nam thổi từ phía biển lên làm buổi chiều ven kênh dễ chịu hơn nhiều so với trong hẻm. Mùa mưa, gió đổi hướng và không khí ẩm hơn, nên buổi sáng mới là lúc thoáng nhất.
Nhìn gì khi dạo ven kênh
Thứ đầu tiên đáng xem là ghe, xà lan và tàu nhỏ chạy trên kênh. Mỗi chiếc chở một thứ khác nhau, có chiếc nặng hàng gần ngập mạn, có chiếc rỗng nổi cao. Khi tàu đi qua, sóng vỗ vào bờ kè thành tiếng rất đều. Thứ hai là hai bờ đối diện: một bên là dãy nhà, chung cư Quận 4 cũ với nhịp sống phố, một bên là Tân Thuận với khu dân cư xen kho bãi. Thứ ba là những cây cầu, đẹp nhất lúc lên đèn.
Người dạo lâu năm còn để ý những thay đổi nhỏ: lục bình trôi theo con nước, đàn chim đậu trên cọc buổi chiều, người câu cá ngồi kiên nhẫn ở bờ kè. Đó là những chi tiết làm buổi dạo bớt đơn điệu. Nếu thích chụp ảnh, giờ hoàng hôn cho ánh sáng ấm trên mặt kênh, còn lúc vừa lên đèn cho ảnh phản chiếu cầu và nhà cửa. Đứng ở chỗ an toàn, tựa vào lan can, không đứng giữa lối xe để chụp.
An toàn khi dạo ven kênh
Mép bờ và lan can. Không ngồi vắt chân ra ngoài lan can, không cho trẻ con leo lan can. Những đoạn không có lan can, giữ khoảng cách vài bước với mép bờ, nhất là khi bờ ướt.
Đoạn vắng buổi tối. Ven kênh tối có đoạn thiếu đèn và ít người. Đi theo nhóm hoặc chọn đoạn gần khu dân cư sáng đèn; điện thoại cất túi, không cầm hờ khi đứng sát mép đường.
Xe tải ra vào kho. Ở những đoạn có cổng kho, xe lớn có thể lùi ra bất ngờ, tài xế khó thấy người đi bộ. Đi bên phía có vỉa hè, nhìn cổng trước khi đi ngang.
Muỗi và nước bẩn. Ven kênh chiều tối có muỗi, nhất là mùa mưa. Mặc áo dài tay mỏng hoặc dùng thuốc chống muỗi; không lội xuống mép nước, không để trẻ con nghịch nước kênh.
Ngày triều cường. Tránh đường thấp gần kênh vào giờ nước lớn, không đi xe qua đoạn ngập không rõ độ sâu, và để ý nắp cống có thể bị đẩy lệch khi nước dâng.
Kênh Tẻ trong đời sống người hai bờ
Với người Quận 4 cũ và người Tân Thuận, kênh Tẻ vừa là ranh giới vừa là thứ nối hai bên. Ngày trước, muốn qua lại phải đi đò hoặc đi đường vòng; khi các cây cầu lần lượt được xây, hai bờ gần nhau hơn hẳn. Nhiều gia đình có người thân ở cả hai phía, sáng làm bên này, chiều về bên kia. Chính vì vậy, đứng ở bờ Tân Thuận nhìn sang không thấy xa lạ: dãy nhà bên kia có thể là nơi bạn đi chợ, nơi con bạn học thêm, hay nơi người quen thuê trọ.
Bờ kênh cũng là nơi nhiều sinh hoạt diễn ra mà không cần ai tổ chức. Sáng sớm có người tập thể dục, người dắt chó đi dạo, người đi bộ trước giờ làm. Chiều tối có nhóm thanh niên ngồi trò chuyện, trẻ con chạy xe đạp, ông bà ngồi hóng gió. Những đoạn bờ đã chỉnh trang thành đường đi bộ trở thành khoảng sân chung cho cả khu, nhất là với những gia đình sống trong phòng trọ chật, nhà không có chỗ cho trẻ chơi. Khi đi dạo, bạn là một phần của sinh hoạt đó; giữ gìn lối đi sạch và nhường đường cho người đi chậm là phép lịch sự đơn giản nhất.
Một vòng dạo ven kênh gợi ý cho buổi chiều
Nếu chưa từng dạo ven kênh Tẻ, bạn có thể thử một vòng khoảng một đến hai tiếng như sau, điều chỉnh theo chỗ ở của mình:
- Xuất phát khoảng một tiếng rưỡi trước hoàng hôn, sau khi đã xem nhanh dự báo mưa và lịch con nước của ngày.
- Đi từ khu nhà ra đoạn đường ven kênh gần nhất có vỉa hè hoặc lan can, đi chậm theo một hướng, để ý tàu thuyền và bờ bên kia.
- Dừng lại gần một chân cầu khi mặt trời xuống thấp, nhìn dòng xe trên cầu và mặt kênh đổi màu; đây là lúc chụp ảnh đẹp.
- Quay lại theo đường cũ hoặc theo một con đường song song có nhiều nhà dân, tránh đoạn kho bãi khi trời bắt đầu tối.
- Kết thúc ở một quán nước gần nhà, ngồi nghỉ chân trước khi về. Lần sau đổi hướng đi để biết thêm một đoạn bờ khác.
Vòng dạo này không cần đi xa mới đủ ý nghĩa. Đi đều đặn vài buổi mỗi tuần, bạn sẽ nhận ra nhịp con nước, giờ tàu hay qua và những gương mặt quen trên bờ kênh, những thứ làm nơi ở trọ dần thành chỗ quen thuộc.
Câu hỏi thường gặp
Kênh Tẻ có bơi hay câu cá được không?
Không nên bơi: kênh có tàu thuyền qua lại, dòng chảy đổi theo con nước và nước không đủ sạch. Câu cá ở bờ kè thì nhiều người vẫn làm, nhưng giữ khoảng cách an toàn với mép bờ và không câu ở khu vực cấm hoặc gần cầu.
Vì sao có ngày đi ven kênh Tẻ thấy mùi khó chịu?
Thường do nước ròng, mép bùn lộ ra và rác mắc lại dưới nắng. Ngày nước lớn hoặc sau mưa lớn, mùi giảm hẳn. Muốn dạo dễ chịu, chọn giờ nước lớn trùng với sáng sớm hoặc chiều mát.
Đi dạo ven kênh Tẻ với trẻ nhỏ có an toàn không?
An toàn nếu chọn đoạn có lan can, đường ven kênh rộng, xa cổng kho. Luôn nắm tay trẻ ở gần mép nước, không cho leo trèo lan can, và tránh đi vào ngày triều cường hoặc khi đường còn trơn sau mưa.
Làm sao biết hôm nay nước lên mấy giờ?
Xem lịch thuỷ triều do cơ quan khí tượng thuỷ văn công bố hoặc trên các ứng dụng thời tiết có mục thuỷ triều cho trạm gần thành phố. Giờ nước lớn dịch dần mỗi ngày, nên xem lại khi lên kế hoạch đi dạo.
Ven kênh Tẻ có chỗ gửi xe để đi bộ không?
Không có bãi giữ xe riêng cho người đi dạo. Người ở gần thường đi bộ từ nhà; người ở xa hơn thì gửi xe ở quán nước ven đường hoặc ở chung cư nơi người quen ở. Đừng để xe trên vỉa hè chặn lối đi.