Ở ghép thuận lợi khi những người ở chung thống nhất từ đầu bốn chuyện: ai đứng tên hợp đồng và đăng ký tạm trú, chia tiền phòng và điện nước thế nào, giờ giấc sinh hoạt khi mỗi người một ca, và xử lý ra sao khi một người muốn chuyển đi. Những phòng ở ghép tan vỡ thường không vì một chuyện lớn mà vì những chuyện nhỏ không ai nói ra từ đầu.
Ở ghép là cách phổ biến của công nhân quanh khu chế xuất để chia bớt chi phí, có người hỗ trợ khi ốm đau, và đỡ cô đơn khi xa nhà. Đồng hương, đồng nghiệp cùng tổ, bạn bè giới thiệu nhau là các nguồn quen thuộc. Bài này gom những kinh nghiệm giúp việc ở chung bớt va chạm, viết cho cả người đang tìm người ở ghép lẫn người đang ở ghép mà thấy khó chịu.
Chọn người ở chung: hợp nhau ở những điểm nào
Ca làm việc. Hai người cùng ca thì cùng giờ ngủ, cùng giờ tắm, dễ sinh hoạt chung nhưng lại tranh nhau nhà tắm giờ cao điểm. Hai người lệch ca thì phòng ít chật nhưng phải giữ yên lặng cho nhau. Không có lựa chọn đúng sai, chỉ cần biết trước để thoả thuận.
Thói quen sinh hoạt. Có nấu ăn không, có hay có khách đến chơi không, có hút thuốc không, có nuôi thú cưng không, thích bật máy lạnh hay quạt, gọn gàng đến mức nào. Hỏi những câu này từ đầu đỡ hơn phát hiện sau một tháng.
Khả năng chi trả. Người ở chung cần trả phần của mình đều đặn. Hỏi thẳng về chuyện này không phải bất lịch sự; người ở ghép đáng tin sẽ hiểu.
Mức độ quen biết. Ở với người quen thân không phải lúc nào cũng dễ hơn: ngại nói thẳng, mâu thuẫn tiền bạc dễ làm mất tình bạn. Ở với người mới quen thì cần thoả thuận rõ ràng hơn. Dù là ai, viết ra những điều đã thống nhất vẫn tốt hơn chỉ nói miệng.
Hợp đồng và tạm trú: ghi tên tất cả mọi người
Nhiều phòng ở ghép chỉ có một người đứng tên hợp đồng, những người còn lại ở theo. Cách này gây ba rắc rối. Thứ nhất, người không có tên khó đăng ký tạm trú vì thiếu giấy tờ chứng minh chỗ ở. Thứ hai, khi người đứng tên chuyển đi, những người còn lại không có quan hệ hợp đồng với chủ nhà. Thứ ba, tiền cọc do một người đóng nhưng mọi người góp, đến khi trả phòng không rõ trả cho ai.
Cách gọn nhất là ghi tên đủ mọi người trong hợp đồng thuê, hoặc ít nhất có danh sách người ở kèm theo có chữ ký của chủ nhà. Mỗi người đăng ký tạm trú tại địa chỉ đó theo quy định cư trú. Việc này cũng giúp chủ nhà kê khai định mức điện nước theo số người, có lợi cho cả phòng.
Khi có người mới chuyển vào thay người cũ, báo chủ nhà, cập nhật danh sách, và người mới làm đăng ký tạm trú. Người cũ chuyển đi thì đăng ký tạm trú ở nơi mới theo quy định.
Chia tiền: những cách hay dùng
Không có cách chia nào hoàn hảo cho mọi phòng. Bảng dưới gợi ý cách chia từng khoản; điều quan trọng là cả phòng cùng đồng ý và ghi lại:
| Khoản | Cách chia thường gặp | Điều nên thống nhất |
|---|---|---|
| Tiền phòng | Chia đều; hoặc người ngủ chỗ tốt hơn (gác, cạnh cửa sổ) trả phần lớn hơn | Ai chịu phần của người chuyển đi khi chưa có người thay |
| Tiền cọc | Mỗi người góp một phần, ghi rõ ai góp bao nhiêu | Khi một người đi, người mới vào trả lại phần cọc cho người cũ |
| Điện | Chia đều; hoặc người dùng máy lạnh, máy tính nhiều trả nhiều hơn | Giờ bật máy lạnh, cách chia khi một người về quê dài ngày |
| Nước | Chia theo đầu người | Ai giặt đồ nhiều, ai có khách ở lại |
| Mạng, rác, gửi xe | Chia đều; gửi xe theo số xe | Khoản nào là của chung, khoản nào riêng |
| Đồ dùng chung | Góp quỹ chung hằng tháng cho gạo, dầu ăn, nước rửa chén, giấy vệ sinh | Ai giữ quỹ, ghi chép thế nào |
Một cuốn sổ nhỏ hoặc một nhóm tin nhắn của phòng để ghi các khoản đã đóng, đã chi là đủ. Chụp ảnh biên nhận tiền phòng, tiền điện nước gửi vào nhóm mỗi tháng. Minh bạch từ những khoản nhỏ giúp tránh nghi ngờ ở những khoản lớn.
Lệch ca: giữ giấc ngủ cho nhau
Phòng có người làm ca ngày và người làm ca đêm là nơi dễ va chạm nhất. Người ca đêm về ngủ đúng lúc người ca ngày còn ở nhà buổi chiều, nấu ăn, nói chuyện điện thoại. Người ca ngày ngủ đêm thì người ca đêm chuẩn bị đi làm, bật đèn, mở cửa. Cả hai đều mệt và đều thấy người kia thiếu ý tứ.
Vài thoả thuận đơn giản: giờ yên lặng cho người đang ngủ, không bật đèn lớn, dùng đèn nhỏ hoặc đèn pin khi người kia ngủ; nói chuyện điện thoại ra ngoài; chuẩn bị đồ đi làm từ trước để không lục đục lúc đi; chỗ ngủ của người ca đêm ở góc tối, xa cửa. Rèm ngăn nhẹ giữa các chỗ ngủ giúp nhiều.
Lịch ca thay đổi theo tuần thì dán lịch ca của mọi người lên chỗ dễ thấy hoặc gửi vào nhóm, để ai cũng biết hôm nay ai cần ngủ giờ nào. Những điều tưởng nhỏ này quyết định phòng ở ghép có êm hay không.
Giữ đồ và riêng tư trong phòng chung
Phòng chung không có nghĩa đồ đạc là của chung. Mỗi người nên có một tủ hoặc thùng có khoá cho giấy tờ, tiền, đồ có giá trị. Thống nhất đồ nào dùng chung (nồi cơm, quạt), đồ nào riêng (điện thoại, sạc, mỹ phẩm, đồ ăn riêng). Muốn dùng đồ riêng của người khác thì hỏi trước, dù là một gói mì.
Khách đến chơi là chuyện cần thoả thuận: khách ở lại qua đêm có phải hỏi ý những người còn lại không, có phải báo chủ nhà để thông báo lưu trú không, người yêu đến chơi thường xuyên thì sao. Mỗi phòng có giới hạn riêng; điều quan trọng là nói ra từ đầu, không để một người chịu đựng trong im lặng.
Khoá cửa phòng khi ra ngoài, kể cả khi ra một lát. Người ra sau cùng có trách nhiệm khoá. Mất đồ trong phòng ở ghép thường không phải do người ở chung mà do cửa bị bỏ ngỏ trong hẻm đông người qua lại.
Khi có mâu thuẫn: nói thế nào
Mâu thuẫn trong phòng ở ghép là bình thường. Cách nói quyết định nó được giải quyết hay tích tụ:
- Nói sớm, khi chuyện còn nhỏ, đừng để dồn đến lúc bùng ra.
- Nói riêng, không nói trước mặt khách hay đăng lên mạng.
- Nói về việc cụ thể ("tối qua đèn sáng lúc em đang ngủ") thay vì nói về con người ("chị lúc nào cũng vô ý").
- Đề xuất cách làm thay vì chỉ phàn nàn ("mình dùng đèn bàn nhỏ sau mười giờ được không").
- Ghi lại thoả thuận mới vào nhóm tin nhắn của phòng để không quên.
- Khi không giải quyết được, nhờ một người thứ ba cả hai cùng tin, như đồng hương lớn tuổi, chủ nhà, tổ trưởng.
Có những trường hợp không nên cố ở chung: bị đe doạ, bị lấy đồ nhiều lần, người ở chung rủ tham gia việc phi pháp hay các trò lừa nạp tiền trên mạng. Khi đó ưu tiên an toàn của mình, tìm chỗ khác, và báo chủ nhà hoặc công an phường nếu cần.
Nấu ăn chung: tiết kiệm nhưng cần luật
Nhiều phòng ở ghép nấu ăn chung để tiết kiệm và để có bữa cơm nhà sau ca làm. Cách làm phổ biến là góp quỹ ăn hằng tuần hoặc hằng tháng, luân phiên người đi chợ, người nấu, người rửa. Quỹ chung nên có một người giữ, ghi chép đơn giản các khoản chi, và cả phòng xem lại cuối tháng.
Lệch ca làm việc nấu chung khó hơn: người ca đêm ăn tối lúc người ca ngày đã ngủ, người ca ngày ăn sáng lúc người ca đêm vừa về. Một cách gỡ là nấu chung vào ngày nghỉ, nấu sẵn một nồi lớn chia hộp cho mấy ngày, còn ngày thường mỗi người tự lo. Đồ ăn riêng để trong tủ lạnh nên có hộp, có tên, để không ai ăn nhầm.
Bếp là nơi phát sinh nhiều nhất những phàn nàn nhỏ: nồi để qua đêm không rửa, dầu mỡ bắn tường, rác thức ăn bốc mùi. Thoả thuận người nấu không phải rửa, rác bếp đổ trong ngày, và bếp phải được tắt, khoá van gas khi không có ai trông. Chuyện an toàn bếp liên quan đến cả dãy trọ, không chỉ phòng mình.
Khi một người chuyển đi
Người ở ghép chuyển đi vì đổi nhà máy, về quê, lập gia đình là chuyện thường. Để không ai thiệt, cần thống nhất từ đầu: báo trước cho cả phòng bao lâu; phần tiền phòng của người đi do ai chịu khi chưa tìm được người thay; người đi được nhận lại phần cọc của mình lúc nào và từ ai.
Cách hay được dùng: người đi báo trước ít nhất một kỳ đóng tiền phòng, cả phòng cùng tìm người thay, người mới vào trả phần cọc trực tiếp cho người cũ. Nếu đến kỳ mà chưa có người thay, phần tiền phòng của người đi được chia lại cho những người ở lại hoặc người đi vẫn đóng thêm một kỳ, tuỳ thoả thuận.
Khi người đi, cập nhật với chủ nhà, chia lại đồ dùng chung đã mua bằng quỹ chung, thanh toán các khoản còn nợ nhau. Kết thúc gọn gàng giúp giữ được mối quan hệ, mà ở khu công nhân, người bạn cùng phòng cũ nhiều khi lại là người giới thiệu việc, giới thiệu chỗ ở cho bạn sau này.
Câu hỏi thường gặp
Ở ghép có cần đăng ký tạm trú cho từng người không?
Theo luật cư trú, mỗi người đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên để làm việc phải đăng ký tạm trú. Ở ghép thì từng người đều thuộc diện này. Ghi tên đủ mọi người vào hợp đồng thuê giúp việc đăng ký thuận lợi hơn.
Một phòng trọ nhỏ ở được mấy người?
Không có con số chung cho mọi phòng; điều cần quan tâm là chủ nhà đồng ý bao nhiêu người, diện tích có đủ chỗ ngủ và đi lại an toàn không, lối thoát có bị chắn không. Phòng quá đông người, nhiều xe, nhiều đồ điện làm tăng rủi ro cháy nổ và khó thoát khi có sự cố.
Người ở ghép không chịu đóng tiền phần mình thì làm sao?
Nói chuyện riêng, nhắc thoả thuận đã ghi. Nếu lặp lại, nhờ người thứ ba hoà giải hoặc báo chủ nhà, nhất là khi tên người đó có trong hợp đồng. Từ đầu nên thoả thuận mỗi người đóng trực tiếp phần mình cho chủ nhà hoặc chuyển vào quỹ chung trước ngày đóng tiền phòng.
Có nên ở ghép với người mới quen qua mạng không?
Có thể, nhưng gặp mặt trước, hỏi nơi làm việc, xem giấy tờ tuỳ thân, và thoả thuận rõ ràng bằng văn bản. Ghi tên người đó vào hợp đồng thuê, không chuyển tiền cọc trước khi gặp. Cẩn thận với người tránh né cho xem giấy tờ hoặc không muốn đăng ký tạm trú.
Ở ghép nam nữ có được không?
Đây là lựa chọn cá nhân và phụ thuộc vào nội quy của chủ nhà. Một số dãy trọ có quy định riêng. Dù ở với ai, thoả thuận về riêng tư, chỗ thay đồ, khách đến chơi và giờ giấc càng rõ càng tốt, và mọi người đều cần đăng ký tạm trú.
Ở ghép có bất lợi gì khi muốn đón con lên ở cùng?
Phòng ở ghép thường không đủ chỗ và yên tĩnh cho trẻ nhỏ, và những người ở chung có thể không đồng ý. Nếu dự định đón con lên, nên tính chuyển sang phòng riêng hoặc nhà nguyên căn nhỏ trước, đồng thời tìm hiểu nhóm trẻ, trường học gần nơi ở mới.