Quận 7 được thành lập năm 1997 từ phần phía bắc của huyện Nhà Bè, đi vào hoạt động từ ngày 1/4/1997, với 10 phường ban đầu, trong đó có Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây và Bình Thuận. Trước mốc ấy, vùng Tân Thuận là đất của huyện Nhà Bè, một huyện ven sông ngoại thành, và người dân ở đây quen nói mình "ở Nhà Bè".
Việc tách quận gắn với hai thay đổi đã bắt đầu từ đầu thập niên 1990: khu chế xuất Tân Thuận đi vào hoạt động và kế hoạch phát triển một đô thị mới ở phía nam thành phố. Dân số, nhà máy, đường sá tăng nhanh đến mức cách quản lý của một huyện ngoại thành không còn theo kịp.
Bài này kể lại vùng Tân Thuận trước và sau năm 1997, vì sao phải lập quận mới, và mốc 1997 nối với mốc 2025, khi Quận 7 thôi tồn tại và Tân Thuận thành một phường trực thuộc thành phố.
Tân Thuận khi còn là đất huyện Nhà Bè
Trong nhiều thập kỷ, huyện Nhà Bè trải rộng từ bờ nam kênh Tẻ xuống tận mũi đất nơi sông Nhà Bè đổ ra Soài Rạp. Phần phía bắc huyện, nơi có Tân Thuận, gần trung tâm thành phố nhất, chỉ cách Quận 4 một con kênh. Dù vậy, cảnh quan nhiều nơi vẫn mang dáng ngoại thành: đất thấp, ruộng, đầm, dừa nước, nhà ven rạch, những con đường nhỏ ngập khi triều lên.
Đời sống phía bờ sông đã sớm gắn với kho, bến và nghề sông nước. Ngay bên kia kênh là khu cảng của Quận 4, nên một phần người dân Tân Thuận làm bốc xếp, chở đò, buôn bán phục vụ bến bãi. Phía trong đất liền thì vẫn có những khoảnh ruộng, ao, vườn, xen lẫn các xóm nhà.
Người lớn tuổi ở vùng này còn giữ thói quen nói "dưới Nhà Bè", "xuống Nhà Bè" dù nhà mình nay đã thuộc phường Tân Thuận. Cách nói ấy là dấu vết của hàng chục năm vùng đất thuộc huyện Nhà Bè, trước khi đường ranh hành chính dịch chuyển.
Vì sao đầu thập niên 1990 vùng này đổi nhanh
Có ba lực đẩy chính làm vùng Tân Thuận thay đổi nhanh hơn phần còn lại của huyện Nhà Bè:
- Khu chế xuất Tân Thuận được cấp phép năm 1991, là khu chế xuất đầu tiên của Việt Nam. Nhà máy mọc lên kéo theo hàng chục nghìn lao động, phần lớn từ các tỉnh, cần chỗ ở, chợ, đường đi lại.
- Kế hoạch đô thị Nam Sài Gòn nhắm tới việc kéo thành phố về phía nam, nơi đất còn rộng. Trục đường lớn chạy ngang vùng phía bắc Nhà Bè, sau này mang tên Nguyễn Văn Linh, được tính đến từ giai đoạn đó.
- Vị trí sát trung tâm: qua cầu Tân Thuận là Quận 4, qua tiếp là Quận 1. Khi giao thông qua kênh Tẻ được cải thiện, vùng này trở thành nơi ở hợp lý cho người làm việc ở trung tâm mà không đủ tiền ở nội thành.
Ba lực này cộng lại khiến phía bắc Nhà Bè có nhịp đô thị hoá rất khác phía nam. Phía nam, quanh thị trấn Nhà Bè cũ, Hiệp Phước, Long Thới, Nhơn Đức, đời sống vẫn còn đậm chất ngoại thành thêm nhiều năm sau.
Quận 7 năm 1997: 10 phường ban đầu
Khi mới thành lập, Quận 7 gồm 10 phường. Bảng dưới đặt chúng cạnh phường mới sau 1/7/2025 theo bảng chuyển đổi hành chính, để thấy ba phường của Tân Thuận nằm ở đâu trong bức tranh chung:
| Phường của Quận 7 (từ 1997) | Thuộc phường mới (từ 1/7/2025) |
|---|---|
| Tân Thuận Đông | Tân Thuận |
| Tân Thuận Tây | Tân Thuận |
| Bình Thuận | Tân Thuận |
| Tân Kiểng | Tân Hưng |
| Tân Hưng | Tân Hưng |
| Tân Quy | Tân Hưng |
| Tân Phong | Tân Hưng |
| Tân Phú | Tân Mỹ |
| Phú Mỹ | Phú Thuận |
| Phú Thuận | Phú Thuận |
Bảng trên dựa theo bảng chuyển đổi chính, tức phần lớn diện tích phường cũ chuyển vào phường mới nào. Ranh giới cụ thể từng khu có thể có điều chỉnh nhỏ; khi cần chắc chắn cho một địa chỉ, hỏi trực tiếp phường.
Ba phường Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Bình Thuận nằm liền nhau ở góc đông bắc, đều bám trục Huỳnh Tấn Phát. Việc chúng được gom vào chung một phường năm 2025 khá tự nhiên, vì từ năm 1997 chúng đã là một cụm có đời sống gắn chặt.
Những năm đầu của Quận 7: từ ruộng trũng thành phố xá
Những năm cuối thập niên 1990 và đầu thập niên 2000, vùng Tân Thuận là một công trường lớn. Khu chế xuất mở rộng dần, xe tải chở vật liệu chạy suốt ngày trên Huỳnh Tấn Phát, các xóm trọ mọc lên dày đặc trong hẻm. Đường còn hẹp, mưa lớn hay triều cường là ngập; người ở lâu năm còn nhớ cảnh lội nước đi làm.
Đại lộ Nguyễn Văn Linh dần hình thành, cắt ngang vùng phía nam Tân Thuận, mở lối đi về phía tây sang Quận 8 cũ, Bình Chánh và ra các tỉnh miền Tây. Ở phía bắc, cầu Tân Thuận được bổ sung thêm cầu song song để giảm kẹt; cầu Kênh Tẻ trên trục Nguyễn Hữu Thọ mở thêm một lối lên trung tâm. Mỗi công trình làm thay đổi hướng đi lại của dân trong vùng.
Trong khi đó, khu đô thị mới ở phía nam phát triển theo một hướng khác hẳn, với đường rộng, quy hoạch bài bản. Từ đó hình thành hai gương mặt của Quận 7 mà người thành phố quen gọi: một bên là vùng Tân Thuận của nhà máy, nhà trọ, cảng; một bên là khu đô thị mới. Hai gương mặt ấy ở cạnh nhau, đi làm qua lại hằng ngày.
Mốc 1997 nối với mốc 2025 thế nào
Năm 1997: tách ra để quản lý đô thị. Lý do lập Quận 7 là để vùng đô thị hoá nhanh có bộ máy quản lý kiểu đô thị: phường thay cho xã, ngân sách và quy hoạch theo hướng nội thành. Đây là kiểu điều chỉnh thường thấy khi một thành phố mở rộng ra vùng ven.
Gần ba thập kỷ là Quận 7. Trong khoảng thời gian ấy, "Quận 7" trở thành một thương hiệu địa danh, xuất hiện trên bảng hiệu, tên dự án, tên trường. Cả thế hệ sinh ra trong vùng chỉ biết mình là người Quận 7.
Năm 2025: bỏ cấp quận, gộp phường. Khi cả nước bỏ cấp huyện và sắp xếp lại cấp xã, Quận 7 thôi tồn tại như một đơn vị hành chính. Mười phường cũ được gom thành bốn phường mới trực thuộc TP Hồ Chí Minh, trong đó phường Tân Thuận mang lại cái tên gốc của vùng.
Điều không đổi. Ranh giới hành chính đổi, nhưng sông, kênh, khu chế xuất, trục Huỳnh Tấn Phát vẫn ở đó. Đời sống hằng ngày của người dân vẫn chạy theo những trục cũ, chỉ có nơi làm giấy tờ và cách ghi địa chỉ là thay đổi.
Nếu bạn cần tra cứu lịch sử hành chính vùng này
Văn bản chính thức về việc thành lập Quận 7 là nghị định của Chính phủ ban hành đầu năm 1997 về việc thành lập các quận mới của TP Hồ Chí Minh. Văn bản năm 2025 là nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố. Hai văn bản này có thể tìm trên các cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật chính thức.
Với giai đoạn trước năm 1975 và trước đó nữa, tài liệu phân tán hơn: địa chí TP Hồ Chí Minh, các công trình nghiên cứu về Sài Gòn – Gia Định, bản đồ cũ lưu ở các thư viện, trung tâm lưu trữ. Khi đọc, cần để ý cách gọi tên đơn vị hành chính thay đổi theo từng thời kỳ, nên cùng một vùng đất có thể mang những tên rất khác nhau.
Một nguồn tư liệu sống đáng quý là người cao tuổi trong khu phố. Những câu chuyện về bến đò, xóm cũ, cảnh lội nước đi làm thời đầu khu chế xuất là thứ không văn bản nào ghi lại đủ. Nếu ghi chép lại, nên ghi rõ đó là lời kể, kèm năm và người kể, để người sau phân biệt với tư liệu chính thức.
Hai mươi tám năm mang tên Quận 7 để lại gì cho Tân Thuận
Trong gần ba thập kỷ là một phần của Quận 7, vùng Tân Thuận gần như hoàn tất quá trình chuyển từ đất ven ngoại thành sang đô thị. Đường hẻm được bê tông hoá, nhiều tuyến cống được nâng cấp, trường học, trạm y tế, chợ được xây thêm theo đà tăng dân số. Những khoảnh ruộng, ao cuối cùng nhường chỗ cho nhà ở, kho, nhà xưởng.
Cũng trong thời gian ấy, vùng này mang một tính cách rất riêng trong lòng Quận 7: đông người lao động trẻ, nhiều nhà trọ, nhịp sống theo ca kíp, xe tải và xe đưa rước công nhân là một phần quen thuộc của đường phố. So với những phường phía nam có khu đô thị mới, Tân Thuận ít cao ốc, nhiều nhà phố cũ và xóm hẻm hơn.
Những vấn đề tồn đọng cũng hình thành qua nhiều năm: ngập khi triều cường, kẹt xe ở đầu cầu và giờ tan ca, áp lực lên trường lớp cho con em công nhân, nhà trọ chật chội. Khi phường mới ra đời năm 2025, những việc ấy được chuyển giao nguyên vẹn cho bộ máy mới. Biết lịch sử giúp hiểu vì sao các vấn đề đó không thể giải quyết trong một sớm một chiều.
Dòng thời gian ngắn của vùng Tân Thuận
Bảng dưới chỉ ghi những mốc có thể khẳng định chắc chắn; các mốc trước năm 1990 nên tra thêm trong địa chí và tài liệu lưu trữ nếu cần dùng cho nghiên cứu:
| Thời điểm | Sự kiện | Ý nghĩa với vùng Tân Thuận |
|---|---|---|
| Trước 1990 | Vùng phía bắc huyện Nhà Bè, ven sông, nhiều đất trũng | Đời sống gắn bến bãi, sông nước, xen ruộng vườn |
| 1991 | Khu chế xuất Tân Thuận được cấp phép | Mở đầu làn sóng nhà máy và lao động nhập cư |
| Thập niên 1990 | Hình thành trục đường lớn hướng về Nam Sài Gòn | Vùng đất được nối với phía tây và các tỉnh |
| 1/4/1997 | Quận 7 đi vào hoạt động, tách từ huyện Nhà Bè | Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Bình Thuận thành phường đô thị |
| 1/7/2025 | Bỏ cấp quận, sắp xếp lại cấp xã | Ba phường cũ hợp thành phường Tân Thuận, trực thuộc TP Hồ Chí Minh |
Đọc theo chiều dọc, có thể thấy mỗi mốc lớn đều gắn với một thay đổi về kinh tế trước, rồi hành chính đi theo sau. Khu chế xuất có trước, quận mới đến sau; đô thị lớn lên trước, phường được sắp xếp lại sau. Đó cũng là logic chung của nhiều vùng ven đô Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Quận 7 thành lập năm nào?
Quận 7 được thành lập theo nghị định của Chính phủ ban hành đầu năm 1997, chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/4/1997, trên cơ sở tách phần phía bắc của huyện Nhà Bè. Quận tồn tại đến ngày 30/6/2025, trước khi cấp quận được bỏ trên cả nước.
Khi mới lập, Quận 7 có bao nhiêu phường?
Mười phường: Tân Thuận Đông, Tân Thuận Tây, Tân Kiểng, Tân Hưng, Bình Thuận, Tân Quy, Phú Thuận, Tân Phú, Tân Phong và Phú Mỹ. Số phường này giữ ổn định đến năm 2025, khi được gom lại thành bốn phường mới.
Vì sao gọi là Quận 7 mà không đặt tên riêng?
Các quận nội thành cũ của TP Hồ Chí Minh được đánh số, và các quận lập năm 1997 tiếp nối cách đặt tên đó, như Quận 2, Quận 7, Quận 9, Quận 12. Quận nào lập từ vùng ven mang tên riêng thì thường là tên huyện, địa danh lớn, như Thủ Đức, Bình Tân.
Trước năm 1997 người ở Tân Thuận ghi địa chỉ thế nào?
Địa chỉ ghi theo đơn vị của huyện Nhà Bè, chẳng hạn xã Tân Thuận Đông hoặc Tân Thuận Tây, huyện Nhà Bè. Những giấy tờ đất cũ của các gia đình lâu năm trong vùng vẫn có thể mang cách ghi này.
Vùng Tân Thuận và Phú Mỹ Hưng khác nhau thế nào về lịch sử?
Cả hai đều thuộc huyện Nhà Bè trước năm 1997. Vùng Tân Thuận có dân cư và bến bãi từ lâu, đô thị hoá theo hướng nhà máy, nhà trọ, cảng. Phú Mỹ Hưng là khu đô thị mới xây trên đất trống, có quy hoạch tổng thể, phát triển mạnh từ cuối thập niên 1990.
Sau 2025 còn gọi là người Quận 7 được không?
Trong đời thường thì vẫn được, như cách nói một vùng quê quán. Trên giấy tờ hành chính, địa chỉ ghi phường Tân Thuận, TP Hồ Chí Minh. Nhiều người sẽ dùng song song hai cách gọi trong một thời gian dài.