Quanh cảng ven sông và khu chế xuất Tân Thuận có nhiều loại kho bãi: kho hàng tổng hợp, bãi chứa container rỗng, kho chuyên dùng của nhà máy và các bãi chờ xe. Chúng là mắt xích giữa con tàu và nhà máy, giữa nhà máy và xe tải đi các tỉnh, và giải thích vì sao trên đường trong phường lúc nào cũng có xe đầu kéo kéo container rỗng chạy qua lại.
Với người không làm ngành logistics, kho bãi thường chỉ là những bức tường dài và cánh cổng lớn. Bài này mở các bức tường đó ra ở mức đủ hiểu: mỗi loại kho bãi làm gì, vì sao xe ra vào theo nhịp như vậy, bụi và tiếng ồn từ đâu, có những việc làm gì gắn với kho bãi, và người sống gần đó nên để ý điều gì.
Các loại kho bãi thường gặp quanh cảng và khu chế xuất
Bảng dưới phân loại theo chức năng, không gắn với tên doanh nghiệp cụ thể. Một doanh nghiệp có thể vận hành nhiều loại trong cùng một khu đất:
| Loại | Làm gì | Dấu hiệu nhận ra từ bên ngoài |
|---|---|---|
| Bãi container hàng | Chứa container đầy hàng chờ lên tàu hoặc chờ chủ hàng đến lấy | Container xếp chồng, xe nâng chuyên dụng, cổng có trạm kiểm tra |
| Bãi container rỗng (depot) | Chứa, vệ sinh, sửa chữa container rỗng trước khi cấp cho chủ hàng đóng hàng | Container rỗng xếp cao, có khu rửa, tiếng búa gõ sửa vỏ |
| Kho hàng tổng hợp | Chứa hàng bao, hàng kiện, máy móc, nguyên liệu | Nhà kho mái cao, cửa cuốn lớn, xe tải thùng ra vào |
| Kho chuyên dùng | Kho lạnh, kho hoá chất, kho hàng rời theo yêu cầu riêng | Thiết bị làm lạnh, khu cách ly, biển an toàn |
| Kho có chế độ hải quan riêng | Chứa hàng chưa làm xong thủ tục nhập khẩu hoặc chờ xuất | Kiểm soát ra vào chặt, có sự hiện diện của cơ quan hải quan |
| Bãi chờ xe | Cho xe đầu kéo đỗ chờ vào cảng, chờ hàng | Bãi đất rộng, xe đỗ thành hàng, quán ăn quanh đó |
Tên gọi trong ngành có thể khác nhau, ví dụ nhiều người gọi bãi container rỗng là "depot", gọi kho có chế độ hải quan riêng theo tên loại kho được pháp luật quy định. Bài này dùng tên mô tả cho dễ hiểu; nếu bạn làm việc trong ngành, hãy dùng đúng thuật ngữ trong hợp đồng và văn bản.
Hành trình của một chiếc container qua Tân Thuận
Để thấy vì sao kho bãi lại cần nhiều đến vậy, hãy theo một chiếc container chở hàng xuất khẩu của một nhà máy trong khu chế xuất. Đầu tiên, xe đầu kéo đến bãi container rỗng lấy một vỏ container đã được kiểm tra, sạch, đúng loại. Xe kéo vỏ rỗng đó về nhà máy, công nhân đóng hàng vào, niêm phong. Xe lại kéo container đầy ra cảng hoặc ra bãi chờ, nơi container được xếp chờ tàu.
Chiều ngược lại, một container hàng nhập về cảng được dỡ xuống bãi, chủ hàng làm thủ tục, xe đầu kéo đến lấy, chở vào nhà máy để dỡ hàng. Container rỗng sau đó phải được đưa trả về bãi container rỗng để vệ sinh, sửa nếu cần, rồi cấp tiếp cho chuyến khác. Mỗi lượt đi như vậy là thêm một chuyến xe trên đường, kể cả khi thùng xe trống.
Đó là lý do người dân thấy nhiều xe kéo container rỗng đến vậy. Không phải xe chạy không cho vui, mà vì container là "thùng chứa dùng chung", phải quay vòng liên tục giữa bãi rỗng, nhà máy và cảng. Khi các bãi này nằm gần nhau quanh Tân Thuận, quãng đường mỗi vòng ngắn hơn, nhưng mật độ xe trên đường trong phường lại cao hơn.
Vì sao có lô hàng nằm bãi vài giờ, có lô nằm cả tuần
Người đi ngang bãi container thường thấy có chồng container hôm nay còn, tuần sau vẫn còn. Thời gian một lô hàng nằm ở bãi phụ thuộc vào nhiều thứ: thủ tục hải quan đã xong chưa, chủ hàng đã sắp xe đến lấy chưa, hàng có phải kiểm tra chuyên ngành như kiểm dịch, kiểm tra chất lượng hay không, tàu xuất có trễ lịch không. Một khâu chậm là container phải chờ.
Với hàng của khu chế xuất, quy trình có điểm riêng vì khu chế xuất được quản lý theo cơ chế hải quan đặc thù; hàng ra vào khu chế xuất với nội địa cũng được xem như hàng xuất nhập khẩu theo quy định. Chi tiết thủ tục thay đổi theo văn bản hiện hành, và người làm nghề giao nhận là người theo dõi sát nhất. Người dân chỉ cần biết rằng giấy tờ là một phần lớn của nhịp kho bãi.
Container nằm bãi lâu thì chủ hàng phải trả thêm phí lưu bãi, lưu vỏ theo hợp đồng với cảng và hãng tàu. Vì vậy doanh nghiệp luôn cố rút hàng nhanh, và đó là lý do xe đầu kéo có lúc dồn đến cổng bãi cùng một lúc, nhất là ngay sau khi tàu cập hoặc sau khi thủ tục được thông qua hàng loạt. Nhịp dồn này phản chiếu ra ngoài đường thành những đợt xe đông bất thường.
Bụi, tiếng ồn và ánh đèn: chúng từ đâu ra
Bụi từ hàng rời và mặt bãi. Bãi chứa cát, đá, than, thép hay các loại hàng rời tạo bụi khi bốc dỡ và khi gió lớn. Mặt bãi đất, đường nội bộ không tráng nhựa cũng tạo bụi mỗi khi xe chạy qua.
Tiếng ồn từ thiết bị. Xe nâng container, xe đầu kéo, tiếng còi lùi, tiếng va chạm khi đặt container xuống chồng, tiếng búa sửa vỏ container ở bãi rỗng. Ban đêm, khi đường phố yên tĩnh, những âm thanh này đi xa hơn ban ngày.
Ánh đèn pha chiếu sáng bãi. Bãi làm việc ca đêm cần đèn pha công suất lớn. Phòng trọ, nhà ở có cửa sổ hướng về bãi có thể bị ánh đèn rọi vào cả đêm.
Rung động từ xe nặng. Nhà sát đường dẫn kho bãi, nhất là nhà cũ, có thể cảm thấy rung khi xe nặng chạy qua, và tường lâu ngày có thể nứt chân chim.
Nước rửa container và nước mưa chảy tràn. Bãi container rỗng có khu rửa vỏ; nước rửa và nước mưa chảy qua mặt bãi cuốn theo đất, dầu mỡ. Bãi làm đúng sẽ có hệ thống thu gom; nếu thấy nước bẩn, váng dầu chảy thẳng ra cống hay ra kênh, đó là điều nên phản ánh.
Mùi từ một số loại hàng. Kho phân bón, hoá chất, thức ăn chăn nuôi có thể có mùi đặc trưng khi gió thổi về phía khu dân cư.
Sống gần kho bãi: nên để ý gì khi chọn chỗ ở
Nhiều dãy trọ của công nhân nằm gần kho bãi vì tiện đi làm. Nếu bạn đang chọn chỗ ở trong khu này, vài điều nên kiểm tra:
- Hướng gió và vị trí bãi hàng rời: nhà nằm dưới gió của bãi cát, đá sẽ phải lau bụi thường xuyên; hỏi người ở trước về chuyện này.
- Cửa sổ có hướng về bãi làm ca đêm không: nếu có, cần rèm dày hoặc chọn phòng phía khác.
- Đường vào nhà có chung với đường xe đầu kéo không: nếu chung, đường đi bộ, đường cho trẻ con đi học sẽ kém an toàn hơn.
- Tiếng ồn ban đêm: ghé xem vào buổi tối, không chỉ ban ngày, để nghe nhịp làm việc của bãi.
- Kho chứa gì: nếu gần kho hoá chất, kho gas, hỏi về khoảng cách an toàn và các phương án sơ tán của khu vực.
Không có chỗ ở nào hoàn hảo, và gần chỗ làm là một lợi ích lớn cho người làm ca. Điều quan trọng là biết trước để chọn đúng phòng, đúng hướng, thay vì phát hiện ra sau khi đã ký hợp đồng thuê.
Việc làm gắn với kho bãi
Kho bãi tạo ra nhiều loại việc làm mà người ngoài ít hình dung: nhân viên kiểm đếm hàng, thủ kho, lái xe nâng, lái xe đầu kéo, thợ sửa và vệ sinh container, nhân viên giao nhận chạy thủ tục, bảo vệ, nhân viên văn phòng điều độ xe. Có việc cần chứng chỉ vận hành thiết bị, có việc cần giấy phép lái xe hạng phù hợp, có việc chỉ cần học tại chỗ.
Đặc điểm chung của các việc này là làm theo ca, chịu nắng mưa và tiếng ồn, và gắn chặt với nhịp tàu, nhịp hàng. Ngày tàu vào nhiều có thể phải tăng ca; ngày ít hàng thì nhịp chậm lại. Người mới vào nghề nên hỏi rõ về ca kíp, bảo hộ lao động và chế độ khi làm đêm trước khi nhận việc.
Chuyện tìm việc, hợp đồng lao động và quyền lợi của người lao động có chuyên mục việc làm riêng của trang. Chuyện mở dịch vụ phục vụ kho bãi, như quán ăn cho tài xế hay tiệm vá vỏ xe, có chuyên mục doanh nghiệp và kinh doanh. Ở đây chỉ nhắc để thấy kho bãi không chỉ là bức tường mà còn là nơi nuôi sống nhiều gia đình trong phường.
Kho bãi và an toàn cháy nổ
Kho hàng chứa lượng hàng lớn trong một không gian kín, có kho chứa hàng dễ cháy như giấy, nhựa, vải, hoá chất. Một đám cháy kho, nếu xảy ra, có thể lan nhanh và kéo dài, khói bay về khu dân cư. Các kho có nghĩa vụ trang bị phòng cháy chữa cháy và có phương án theo quy định; người dân không cần biết chi tiết kỹ thuật, nhưng nên biết vài điều cơ bản.
Thứ nhất, nếu thấy khói, lửa bất thường từ khu kho, hãy báo ngay qua số khẩn cấp cứu hoả quốc gia và cho bảo vệ kho biết, không tự mình vào bên trong. Thứ hai, khi có cháy kho gần nhà, đóng cửa sổ, tránh khói, theo dõi hướng dẫn của lực lượng chức năng và sẵn sàng di chuyển nếu được yêu cầu. Thứ ba, đừng tụ tập xem đám cháy trên đường, vì xe chữa cháy cần đường vào và khói có thể độc.
Ngược lại, khu dân cư cũng có thể là nguồn nguy cơ cho kho: đốt rác, đốt vàng mã sát tường kho, câu điện tạm bợ ra phía kho, để xe máy sạc điện qua đêm sát vách kho. Giữ khoảng trống và không đốt lửa gần tường kho là phần việc của người dân trong chuyện an toàn chung.
Câu hỏi thường gặp
Bãi container rỗng là gì?
Là nơi chứa, kiểm tra, vệ sinh và sửa chữa vỏ container sau khi hàng đã được dỡ ra, trước khi cấp cho chủ hàng khác đóng hàng. Người trong ngành thường gọi là depot. Đây là lý do nhiều xe kéo container rỗng chạy qua lại trên đường quanh cảng.
Vì sao xe kéo container rỗng chạy nhiều đến vậy?
Container là thùng chứa dùng chung, phải quay vòng liên tục giữa bãi rỗng, nhà máy và cảng. Mỗi lần lấy vỏ, trả vỏ là một chuyến xe, kể cả khi thùng trống. Khi kho bãi và nhà máy tập trung gần nhau, mật độ chuyến trên đường càng cao.
Nhà gần kho bãi bị bụi nhiều thì phản ánh ở đâu?
Phản ánh với chính quyền phường, nêu rõ vị trí, thời gian và nếu được thì kèm ảnh. Phường sẽ chuyển tới cơ quan quản lý môi trường và doanh nghiệp liên quan. Phản ánh cụ thể, lặp lại có ghi chép thường được xem xét nhanh hơn.
Làm ở kho bãi cần bằng cấp gì?
Tuỳ vị trí. Lái xe nâng, xe đầu kéo cần chứng chỉ hoặc giấy phép lái xe phù hợp; kiểm đếm, thủ kho, giao nhận thường được đào tạo tại chỗ hoặc qua khoá ngắn. Hỏi rõ yêu cầu và chế độ ca đêm với nơi tuyển trước khi nhận việc.
Kho ở Tân Thuận có chứa hàng nguy hiểm không?
Một số kho chuyên dùng có thể chứa hoá chất hay hàng cần điều kiện riêng, theo quy định về an toàn. Người dân sống gần nên hỏi phường về khoảng cách an toàn và phương án sơ tán của khu vực, thay vì đoán theo vẻ ngoài của bức tường kho.
Có nên thuê phòng trọ sát bãi container không?
Có cái lợi là gần chỗ làm, nhưng cần chấp nhận tiếng ồn ca đêm, ánh đèn pha và xe nặng qua lại. Nên ghé xem vào buổi tối, hỏi người ở trước về bụi và rung, chọn phòng không quay cửa sổ về bãi nếu bạn khó ngủ.