Ngập ở phường Tân Thuận thường đến từ ba nguồn: triều cường từ sông Sài Gòn và kênh Tẻ dâng lên, mưa lớn vượt sức thoát của cống, và tệ nhất là mưa lớn đúng lúc triều đang cao. Đợt triều cao thường rơi vào những tháng cuối năm dương lịch, quanh ngày rằm và mùng một âm lịch; mưa lớn thì tập trung trong mùa mưa.
Ngập ở đây phần lớn là ngập nông và rút trong vài giờ, nhưng đủ làm xe chết máy, nước tràn vào nhà nền thấp và khiến đường tan ca kẹt cứng. Bài này giải thích cơ chế, chỉ ra loại địa hình dễ ngập, cách đọc dự báo triều và danh sách việc nên làm cho người ở nhà riêng lẫn người thuê trọ.
Ba nguồn gây ngập và vì sao chúng chồng lên nhau
Nguồn thứ nhất là triều cường. Sông Sài Gòn và kênh Tẻ chịu thuỷ triều từ biển; những đợt triều cao nhất trong năm làm mực nước sông dâng hơn mặt đường ở một số chỗ trũng. Nước không cần mưa vẫn có thể tràn qua miệng cống, qua bờ kè thấp hoặc thấm ngược lên mặt đường. Đây là kiểu ngập có thể đoán trước gần như chính xác theo lịch triều.
Một điều ít người biết là mặt đất ở nhiều khu vực ven sông phía nam thành phố được cho là có hiện tượng lún dần theo thời gian, cùng lúc với việc mực nước triều có xu hướng cao lên. Hai chuyện này cộng lại làm những chỗ trước đây khô nay có lúc có nước. Mức độ cụ thể cần dựa vào số liệu đo đạc chính thức, nhưng hệ quả thực tế thì người dân đã thấy: nhà cũ phải nâng nền, đường phải nâng cao nhiều lần.
Nguồn thứ hai là mưa lớn. Một cơn mưa to trong thời gian ngắn trút xuống lượng nước mà hệ thống cống không kịp chuyển ra kênh, sông. Kiểu ngập này phụ thuộc lượng mưa, độ thông thoáng của cống và độ dốc mặt đường; nó đến nhanh và thường rút nhanh khi mưa ngớt, nếu sông đang thấp.
Nguồn thứ ba là hai thứ trên trùng nhau. Khi mưa lớn rơi đúng lúc triều cao, miệng cống ra kênh bị nước bên ngoài đè lại, nước mưa trong phố không có chỗ thoát và đứng rất lâu. Đây là kiểu ngập khó chịu nhất, nước có thể sâu hơn và rút chậm hơn nhiều so với từng nguồn riêng lẻ. Những ngày như vậy, đường đi làm và tan ca ở Tân Thuận thường kẹt nặng.
Kiểu địa hình nào trong phường dễ ngập
Bài không liệt kê đoạn đường cụ thể, vì điểm ngập thay đổi khi thành phố nâng đường, làm cống hay lắp van ngăn triều, và danh sách cũ dễ làm người đọc yên tâm sai chỗ. Thay vào đó là những dấu hiệu nhận ra chỗ dễ ngập:
- Đoạn đường thấp hơn hai đầu: nhìn từ xa thấy mặt đường võng xuống là chỗ nước gom về.
- Hẻm có nền thấp hơn mặt đường lớn: đường lớn được nâng nhiều lần, hẻm và nhà cũ bên trong thành ra thấp hơn.
- Chỗ gần cửa cống ra kênh: khi van ngăn triều kẹt rác, nước kênh chảy ngược vào đúng những đoạn này.
- Chân dốc cầu và lối vào khu kho: mặt đường chịu xe nặng hay lún, tạo vũng sâu.
- Nhà xây từ lâu, nền chưa nâng: dấu hiệu dễ thấy là bậc cửa phải bước xuống chứ không bước lên.
Cách biết chắc nhất vẫn là hỏi hàng xóm: năm ngoái đợt triều cao nhất nước lên tới đâu, mưa lớn đứng nước bao lâu. Người ở lâu thường nhớ rất rõ, và câu trả lời của họ đáng tin hơn bất kỳ bản đồ ngập nào trên mạng.
Lịch triều cường trong năm: đọc thế nào cho đúng
Triều cường không ngẫu nhiên. Chúng theo chu kỳ mặt trăng và mùa trong năm, nên có thể biết trước. Bảng dưới tóm cách đọc lịch, còn số liệu đỉnh triều từng ngày hãy xem bản tin dự báo thuỷ văn của thành phố:
| Yếu tố | Ảnh hưởng | Cách dùng |
|---|---|---|
| Tháng trong năm | Đỉnh triều thường cao nhất vào khoảng tháng 10 đến tháng 12 dương lịch, có năm kéo sang đầu năm sau | Chuẩn bị nhà cửa trước mùa này |
| Ngày âm lịch | Triều cao quanh rằm và mùng một | Nhìn lịch âm là biết tuần nào cần để ý |
| Giờ trong ngày | Đỉnh triều lùi dần mỗi ngày, có đợt rơi vào chiều tối, có đợt rơi vào sáng sớm | Xem giờ đỉnh triều trong bản tin để chọn giờ đi lại |
| Gió và mưa | Gió chướng, mưa lớn có thể đẩy mực nước cao hơn dự báo | Ngày có gió mạnh từ biển nên dự phòng thêm |
| Lũ thượng nguồn | Khi hồ chứa phía trên xả nước, mực sông ở hạ lưu có thể lên thêm | Để ý thông báo xả lũ trong mùa mưa |
Một lỗi phổ biến là nghĩ triều cường chỉ là chuyện ban đêm. Thật ra giờ đỉnh triều trôi dần theo ngày, nên có những đợt đỉnh triều rơi đúng giờ tan ca chiều. Khi đó nước lên đúng lúc dòng xe đông nhất, và một đoạn ngập ngắn cũng đủ làm kẹt cả trục đường.
Chuẩn bị nhà trước mùa triều cao
Những việc dưới đây làm một lần trước mùa triều, mỗi năm kiểm lại, giúp giảm thiệt hại đáng kể cho nhà nền thấp hoặc phòng trọ tầng trệt:
- Nâng ổ điện và thiết bị điện lên khỏi tầm nước từng lên những năm trước; ổ cắm sát sàn ở nhà nền thấp là rủi ro điện giật khi nước vào.
- Kê cao đồ đạc dễ hỏng như tủ gỗ, máy giặt, nệm, giấy tờ; giấy tờ quan trọng để trong túi chống nước ở chỗ cao.
- Chuẩn bị tấm chắn cửa bằng ván, bao cát hoặc tấm chắn chuyên dụng, nhất là với nhà có bậc cửa thấp.
- Kiểm tra cống thoát trong nhà và trước nhà: dọn rác, lá ở miệng cống; nếu cống nhà nối ra cống chung, hỏi thợ về van một chiều để nước không trào ngược.
- Biết chỗ cầu dao tổng và dặn mọi người trong nhà: nước vào gần ổ điện thì ngắt điện trước, dọn dẹp sau.
- Sắp chỗ để xe trên nền cao hoặc gửi ở bãi cao vào những đêm triều đỉnh, để không phải đẩy xe chết máy buổi sáng.
Người thuê trọ nên hỏi chủ nhà về chuyện này ngay khi thuê, vì nhiều thay đổi như nâng ổ điện hay làm tấm chắn là việc của chủ nhà. Chuyện chọn phòng trọ, hợp đồng thuê có chuyên mục nhà ở riêng của trang.
Đi đường lúc ngập: giữ xe và giữ mình
Đi bộ qua chỗ ngập cũng cần cẩn thận. Mang dép có quai, đi sát mép nhà nơi nước nông hơn, dùng một cây gậy dò đường nếu nước đục. Trẻ nhỏ không nên lội nước ngập, nhất là gần miệng cống, vì dòng nước xoáy ở miệng cống có thể kéo chân.
Không chạy vào nước khi không thấy mặt đường. Nước đục che ổ gà, nắp cống hở và mép hố. Nếu không có xe phía trước đi qua để bạn thấy độ sâu, hãy chờ hoặc chọn đường khác.
Giữ ga đều, số thấp. Với xe máy, đi chậm và giữ ga đều để nước không tràn vào ống xả. Đừng thả ga giữa vũng nước sâu, vì xe dễ chết máy ngay lúc đó.
Xe chết máy thì đừng đề lại liên tục. Nếu nước đã vào máy, đề liên tục có thể làm hỏng nặng hơn. Đẩy xe ra chỗ khô, nhờ thợ kiểm tra trước khi nổ lại.
Tránh xa dây điện, trụ điện trong vùng ngập. Nước ngập và điện là tổ hợp nguy hiểm. Thấy dây điện đứt, tủ điện ngập, hãy tránh xa và báo cho ngành điện hoặc phường.
Coi chừng sóng nước từ xe lớn. Ô tô và xe tải chạy nhanh qua đoạn ngập đẩy sóng nước vào xe máy bên cạnh, có thể làm chết máy hoặc mất thăng bằng. Giữ khoảng cách và dừng lại cho xe lớn đi qua trước nếu cần.
Sắp giờ đi làm, đi học theo lịch triều
Người đi làm theo ca ở khu chế xuất và cảng có lợi thế là giờ đi giờ về khá cố định, nên chỉ cần đối chiếu một lần với lịch triều của tuần là biết ngày nào đường về dễ có nước. Nếu đỉnh triều rơi đúng giờ tan ca chiều trong những ngày quanh rằm, mùng một của mùa triều cao, hãy tính trước: về sớm hơn một chút nếu được, đi đường vòng cao hơn, hoặc nán lại chờ triều xuống thay vì chen vào đoạn ngập đông xe.
Phụ huynh đưa đón con cũng có thể làm tương tự. Những buổi chiều triều cao, cổng trường ở đoạn trũng có thể có nước, và xe đón con dừng ven đường càng làm đường kẹt. Hẹn con chờ trong trường thêm ít phút, hoặc đón ở cổng phía cao hơn nếu trường có nhiều cổng, là những điều chỉnh nhỏ mà hiệu quả.
Với người chạy xe công nghệ, giao hàng hay buôn bán sớm, đỉnh triều sáng sớm của một số đợt là chuyện cần biết. Chạy vào đoạn ngập lúc trời còn tối khó nhìn độ sâu hơn ban ngày rất nhiều. Một ứng dụng thời tiết hay một bản tin thuỷ văn mỗi tối, xem trong một phút, giúp cả tuần đi lại nhẹ nhàng hơn.
Sau khi nước rút: dọn dẹp và giữ vệ sinh
Nước ngập ở đô thị lẫn nước cống, nên việc sau khi nước rút cũng quan trọng như lúc phòng ngập:
- Chưa bật điện lại vội nếu nước đã lên tới ổ cắm, thiết bị điện. Để khô, nhờ thợ điện kiểm tra trước khi đóng cầu dao.
- Rửa sàn và chân tường bằng nước sạch rồi lau khử khuẩn, nhất là nhà có trẻ bò, chơi dưới sàn.
- Bỏ thực phẩm đã ngấm nước ngập, kể cả đồ khô đóng gói không kín. Rửa sạch bát đĩa, dụng cụ nấu ăn bị ngập.
- Rửa tay chân kỹ sau khi lội nước, nhất là khi có vết xước. Vết thương bị nhiễm nước bẩn mà sưng đỏ, đau tăng thì nên đi khám.
- Dọn nước đọng trong chậu, lốp xe, đồ vật quanh nhà sau mỗi đợt ngập, vì đó là nơi muỗi sinh sản nhanh trong mùa mưa.
- Phơi khô hoặc thay đồ gỗ, nệm bị ngấm để tránh nấm mốc lan ra cả phòng.
Những việc này nghe đơn giản nhưng thường bị bỏ qua vì sau một đêm ngập ai cũng mệt và vội đi làm. Chia việc trong nhà hoặc giữa các phòng trọ cùng dãy giúp dọn nhanh hơn, và dãy trọ sạch thì bớt được muỗi cho tất cả.
Câu hỏi thường gặp
Triều cường ở Tân Thuận thường vào tháng mấy?
Đỉnh triều cao nhất trong năm thường rơi vào khoảng tháng 10 đến tháng 12 dương lịch, quanh các ngày rằm và mùng một âm lịch. Có năm kéo dài sang đầu năm sau. Số liệu đỉnh triều từng ngày nên xem bản tin dự báo thuỷ văn của thành phố.
Không mưa mà đường vẫn ngập là vì sao?
Đó là ngập do triều cường. Khi mực nước sông Sài Gòn và kênh Tẻ dâng cao hơn mặt đường ở chỗ trũng, nước tràn qua miệng cống, qua bờ kè thấp hoặc thấm ngược lên. Kiểu ngập này đoán trước được theo lịch triều.
Ngập ở Tân Thuận thường kéo dài bao lâu?
Phần lớn là ngập nông và rút trong vài giờ khi triều xuống hoặc mưa ngớt. Ngày mưa lớn trùng đỉnh triều thì nước đứng lâu hơn. Thời gian cụ thể tuỳ từng đoạn đường và tình trạng cống, nên hỏi hàng xóm là cách biết sát nhất.
Xe máy bị nước vào thì làm gì?
Tắt máy, đẩy xe ra chỗ khô, không đề lại liên tục. Nhờ thợ kiểm tra lọc gió, bugi và nhớt máy trước khi nổ lại. Nước lọt vào máy mà cố nổ có thể làm hư hỏng nặng hơn nhiều so với chi phí kiểm tra ban đầu.
Thuê phòng trọ tầng trệt gần kênh có nên không?
Có thể, nếu bạn đã hỏi kỹ chuyện ngập những năm trước, ổ điện đặt cao và chủ nhà có biện pháp chắn nước. Nếu nước từng vào phòng nhiều lần mỗi mùa, hãy cân nhắc phòng tầng trên hoặc khu khác dù phải đi xa hơn.
Thành phố có công trình chống ngập ở khu này không?
Thành phố đã làm nhiều công trình như nâng đường, làm cống, lắp van ngăn triều và kè bờ ở các khu vực phía nam. Phạm vi và tiến độ từng công trình thay đổi theo giai đoạn, nên hãy xem thông tin chính thức khi cần biết cụ thể cho đoạn đường của mình.