Tự nấu ăn ở phòng trọ là cách phần đông người lao động ở Tân Thuận giữ được bữa ăn đủ chất và chi tiêu vừa phải: một bếp điện hoặc bếp gas mini, một nồi cơm điện, vài chiếc nồi chảo là đủ để nấu bữa tối và chừa phần mang đi làm hôm sau. Chợ tạm giờ tan ca và các cửa hàng thực phẩm trên đường về khiến việc mua nguyên liệu khá thuận tiện.
Cái khó nằm ở chỗ khác: phòng trọ chật, ít chỗ để đồ, nhiều nơi không có bếp riêng, thời gian nấu chỉ khoảng nửa tiếng sau ca, và bếp nằm sát chỗ ngủ nên chuyện an toàn cháy nổ phải đặt lên trên hết. Bài này đi từ chuyện chọn bếp, sắm đồ, nấu sao cho nhanh, đến bảo quản thức ăn và nấu chung với bạn cùng phòng, dựa trên điều kiện thực tế của khu trọ công nhân.
Chọn bếp: điện hay gas cho phòng trọ
Câu hỏi đầu tiên khi ở trọ là dùng loại bếp nào. Bếp điện, gồm bếp từ và bếp hồng ngoại, ngày càng phổ biến vì không có ngọn lửa trần, không phải đổi bình gas, dễ lau chùi. Nhược điểm là tiêu thụ điện lớn, trong khi nhiều phòng trọ tính tiền điện theo mức riêng của chủ nhà, và đường dây điện ở nhà trọ cũ có thể không chịu được khi cùng lúc chạy bếp, nồi cơm và máy lạnh.
Bếp gas mini dùng bình nhỏ rẻ ban đầu, nấu được với mọi loại nồi, nhưng là thứ cần cẩn thận nhất trong phòng kín. Bình gas mini phải dùng đúng loại, không để gần nguồn nhiệt, không dùng nồi quá to che kín cả bình. Bếp gas loại bình lớn thì cần dây dẫn tốt, van khoá, và đặt ở nơi thông gió.
Trước khi mua bếp, hỏi chủ nhà xem phòng có cho nấu không, cho dùng loại bếp nào, ổ cắm nào chịu được bếp điện. Nhiều nhà trọ có khu bếp chung hoặc quy định cấm dùng gas trong phòng. Tuân theo quy định đó không chỉ để tránh mâu thuẫn mà còn vì an toàn của cả dãy trọ, nơi các phòng sát vách và lối thoát thường hẹp.
Bộ đồ nấu tối thiểu cho một phòng trọ
Phòng trọ chật nên chỉ cần những thứ thật sự dùng hằng ngày. Một bộ cơ bản cho một đến hai người gồm:
- Nồi cơm điện cỡ nhỏ, loại có lòng chống dính để nấu luôn cả cháo hay hấp rau khi cần.
- Một bếp điện hoặc bếp gas mini, tuỳ quy định của nhà trọ.
- Một nồi vừa để nấu canh, luộc rau, kho thịt cá; một chảo chống dính để chiên xào.
- Hai thớt riêng: một cho đồ sống, một cho đồ chín và trái cây.
- Một con dao bếp, một kéo, đũa, muỗng, vá, vài chén đĩa.
- Vài hộp đựng thức ăn có nắp kín để chia phần và mang cơm đi làm.
- Gia vị cơ bản: nước mắm, muối, đường, dầu ăn, tiêu, hành tỏi.
- Một thùng rác có nắp và nước rửa chén, khăn lau riêng.
Thêm một tủ lạnh nhỏ nếu điều kiện cho phép sẽ thay đổi hẳn cách nấu: mua được thực phẩm theo đợt, chia phần cấp đông, nấu dư mang đi. Không có tủ lạnh thì chỉ nên mua vừa đủ một bữa.
Đừng ham sắm nhiều nồi niêu từ đầu. Dùng vài tuần sẽ thấy mình thật sự cần thêm gì, và phòng vẫn còn chỗ để đi lại, phơi đồ.
Nấu nhanh sau ca: món gì nửa tiếng là xong
Sau tám tiếng làm việc, cộng thêm tăng ca, ít ai còn sức nấu cầu kỳ. Bữa cơm tự nấu ở phòng trọ thường đi theo công thức một mặn, một rau, một canh, hoặc gộp rau vào canh cho nhanh. Bắc nồi cơm trước, trong lúc chờ thì sơ chế rau, rồi nấu món mặn và canh. Nếu làm quen tay, cả bữa có thể xong trong chưa tới nửa tiếng.
Món mặn nhanh hay gặp là trứng chiên, đậu phụ sốt cà, thịt băm xào, cá chiên, thịt kho nấu sẵn từ cuối tuần. Rau luộc như rau muống, cải, bí là nhanh nhất, nước luộc rau chan thêm chút muối đã thành canh. Canh chua, canh rau ngót thịt bằm, canh bí đỏ cũng chỉ mất mười lăm phút.
Bí quyết của người ở trọ lâu năm là nấu món kho lớn vào cuối tuần. Một nồi thịt kho trứng hay cá kho để được vài ngày trong tủ lạnh, mỗi tối chỉ cần hâm lại và nấu thêm rau, canh. Món kho cũng là món mang đi làm ít hỏng nhất. Nấu cơm dư buổi tối để sáng hôm sau chiên cơm, cho vào hộp mang đi là cách tiết kiệm thời gian buổi sáng mà nhiều người dùng.
Nấu một lần ăn hai bữa: cơm tối và hộp cơm trưa
Với người làm ở công ty không có bữa ăn giữa ca, hoặc người muốn tự lo bữa trưa, nấu dư bữa tối để mang đi hôm sau là cách vừa rẻ vừa yên tâm. Nguyên tắc là chia phần ngay khi nấu xong, chưa đụng đũa vào. Phần mang đi cho vào hộp sạch, để nguội bớt, đậy nắp rồi cất tủ lạnh ngay, đừng để qua đêm ngoài nhiệt độ phòng.
Không phải món nào cũng hợp mang đi. Món kho, món xào khô, trứng chiên, rau luộc giữ được tốt. Món nhiều nước như canh nên đựng riêng. Món hải sản, món có nước cốt dừa, món gỏi trộn thì nên ăn trong bữa, không để sang hôm sau. Rau xanh xào để qua đêm thường bị thâm và mất ngon, nên luộc rau buổi sáng nếu có thời gian, hoặc mang trái cây thay rau.
Sáng hôm sau, lấy hộp cơm ra cho vào túi giữ nhiệt có đá khô hay chai nước đá. Đến chỗ làm, nếu có tủ lạnh chung thì cất ngay. Đến giờ ăn, hâm thật nóng nếu có lò vi sóng. Cách làm này nghe lỉnh kỉnh nhưng chỉ cần quen vài tuần là thành thói quen, và chi phí ăn uống giảm đáng kể so với ăn ngoài cả ba bữa.
Với người làm ca xoay vòng, tuần ca ngày tuần ca đêm, việc nấu dư cần linh hoạt hơn. Tuần ca đêm, bữa chính có thể là bữa chiều trước khi vào ca, và hộp mang đi là bữa giữa ca lúc nửa đêm. Khi đó nên chọn món nhẹ, ấm, dễ tiêu như cháo thịt bằm, cơm với cá kho, canh rau, tránh đồ chiên nhiều dầu khiến cơ thể nặng nề trong những giờ khó thức nhất.
Ăn đủ chất trong điều kiện phòng trọ
Người tự nấu ở phòng trọ hay rơi vào hai thái cực: hoặc ăn mì gói, trứng chiên liên tục vì tiện, hoặc dồn tiền vào những bữa thịt cá nhiều mà thiếu rau. Với người làm ca đứng máy hay bốc xếp, cơ thể cần đủ năng lượng từ cơm, đủ đạm từ thịt, cá, trứng, đậu, và đủ rau, trái cây để không táo bón, không mệt mỏi kéo dài.
Một cách nghĩ đơn giản là chia đĩa cơm làm ba phần: một phần cơm, một phần đạm, một phần rau. Nguồn đạm không nhất thiết phải là thịt đắt tiền; trứng, đậu phụ, cá đồng, tép, thịt băm đều rẻ và dễ nấu. Rau theo mùa ở các chợ phía nam thành phố nhiều và rẻ quanh năm, chỉ cần chịu khó mua mỗi lần đi chợ.
Mì gói nên là món dự phòng chứ không phải bữa chính. Nếu bắt buộc phải ăn, đập thêm quả trứng, thả thêm nắm rau cải, bớt gói gia vị cho đỡ mặn. Uống đủ nước lọc, hạn chế nước ngọt có ga và nước tăng lực. Những thay đổi nhỏ này không tốn thêm bao nhiêu nhưng giúp người lao động ít ốm vặt, ít mất ngày công hơn qua nhiều tháng.
An toàn khi nấu trong phòng trọ chật
Không để bếp sát chăn, màn, quần áo. Phòng trọ nhỏ nên bếp hay đặt cạnh chỗ ngủ, chỗ phơi đồ. Một tấm rèm hay chiếc khăn rơi vào bếp đang đỏ có thể bắt lửa rất nhanh. Dành một góc riêng, có mặt kê bằng vật liệu khó cháy, cách xa vải vóc và giấy.
Không bỏ đi khi đang nấu. Nồi canh sôi tràn làm tắt lửa bếp gas có thể khiến gas tiếp tục rò. Chảo dầu để quên trên bếp có thể bốc cháy. Đang nấu mà phải ra ngoài thì tắt bếp trước.
Kiểm tra gas và điện. Ngửi thấy mùi gas thì không bật công tắc điện, không bật lửa, mở cửa thông gió, khoá van và báo chủ nhà. Bếp điện thì cắm vào ổ riêng, không nối nhiều thiết bị công suất lớn vào cùng một ổ chia.
Có sẵn bình chữa cháy nhỏ và biết lối thoát. Nhiều nhà trọ đã trang bị bình chữa cháy ở hành lang. Biết vị trí bình và lối thoát hiểm là việc nên làm ngay ngày đầu dọn vào. Khi chảo dầu bốc cháy, không dội nước mà đậy nắp kín và tắt bếp.
Tắt bếp, rút điện trước khi ngủ và đi làm. Thói quen đơn giản nhất mà hiệu quả nhất. Nhiều vụ cháy nhà trọ bắt đầu từ thiết bị để quên khi cả phòng đã đi ca.
Nấu chung với bạn cùng phòng: chia việc, chia tiền
Ở ghép hai ba người là chuyện phổ biến ở khu trọ Tân Thuận. Nấu chung giúp tiết kiệm hơn hẳn so với mỗi người tự nấu: một nồi cơm, một nồi canh cho cả phòng, mua thực phẩm số lượng lớn hơn, ít thừa. Nhưng nấu chung cũng là nguồn cãi nhau quen thuộc nếu không thoả thuận từ đầu.
Cách làm nhiều phòng áp dụng là góp một khoản tiền chợ chung mỗi tuần, ghi lại chi tiêu, cuối tháng tính lại. Việc đi chợ, nấu nướng, rửa chén được chia theo ca làm: ai về sớm thì nấu, ai về muộn thì rửa chén, ai nghỉ ngày nào thì đi chợ ngày đó. Khi lịch ca thay đổi, thoả thuận lại ngay chứ đừng để một người làm mãi.
Khẩu vị cũng cần được tôn trọng. Người miền Trung ăn cay mặn, người miền Tây ăn ngọt, người Bắc quen vị thanh. Nấu chung thì nêm vừa, để ớt, nước mắm, đường riêng cho mỗi người tự thêm. Món nào ai kiêng thì nói từ đầu. Những thoả thuận nhỏ như vậy giữ được không khí dễ chịu trong một căn phòng mà mọi người phải chia nhau từng mét vuông.
Một điểm hay bị bỏ qua là vệ sinh chung. Chén bát để qua đêm trong bồn rửa, rác thức ăn không đổ ngay là thứ kéo gián, chuột vào phòng trọ, và cũng là chuyện dễ khiến bạn cùng phòng khó chịu nhất. Thống nhất quy tắc rửa ngay sau bữa, đổ rác mỗi tối, lau bếp cuối tuần giúp căn phòng sạch hơn mà không ai phải nhắc ai.
Câu hỏi thường gặp
Phòng trọ không có bếp riêng thì nấu ăn thế nào?
Nhiều nhà trọ có khu bếp chung ở cuối dãy hoặc tầng trệt. Nếu không có, hỏi chủ nhà xem có được dùng bếp điện trong phòng không. Trường hợp cấm nấu hoàn toàn, một nồi cơm điện có thể nấu cơm, nấu cháo, hấp trứng và rau đơn giản, kết hợp mua thêm đồ ăn chín bên ngoài.
Dùng bếp gas mini trong phòng trọ có nguy hiểm không?
Bếp gas mini an toàn nếu dùng đúng loại bình, không để gần nguồn nhiệt, không dùng nồi quá to che kín bình, và có thông gió. Nhưng trong phòng chật, sát chỗ ngủ, rủi ro cao hơn. Nhiều nhà trọ cấm gas trong phòng. Bếp điện thường là lựa chọn an toàn hơn nếu đường điện đủ tải.
Không có tủ lạnh thì bảo quản thức ăn ra sao?
Không có tủ lạnh thì chỉ nên mua vừa đủ cho một bữa và nấu ngay. Đồ ăn còn thừa nên đun sôi lại kỹ nếu muốn để sang bữa sau, và không để quá lâu trong ngày nóng. Đồ khô như gạo, mì, đồ hộp, trứng là những thứ dự trữ được mà không cần lạnh.
Nấu chung với bạn cùng phòng nên chia tiền thế nào cho công bằng?
Cách phổ biến là mỗi người góp một khoản bằng nhau vào quỹ chợ hằng tuần, ghi lại các khoản chi, cuối tháng tính bù trừ. Nếu có người thường xuyên không ăn tối vì tăng ca, nên thoả thuận giảm phần góp. Quan trọng nhất là ghi chép rõ ràng và nói thẳng từ đầu.
Có món nào dễ nấu, rẻ mà đủ chất cho người làm ca?
Trứng, đậu phụ, thịt heo, cá đồng, rau muống, bí, cải là những nguyên liệu dễ mua ở Tân Thuận, giá vừa phải và nấu nhanh. Một bữa có đạm từ trứng, đậu hoặc thịt cá, một món rau và canh là đủ cho người lao động. Thay đổi món trong tuần để không ngán.