Ở trọ vùng trũng ven sông như phường Tân Thuận, chuẩn bị cho ngập gồm bốn việc: biết trước lịch triều cường và mưa lớn, kê đồ điện và giấy tờ lên cao, có phương án để xe máy không bị ngập máy, và biết ngắt điện khi nước vào. Sau ngập, việc quan trọng nhất là kiểm tra điện trước khi bật lại, dọn rửa đúng cách để tránh bệnh.
Phường nằm giữa sông Sài Gòn và kênh Tẻ, nhiều khu dân cư và dãy trọ có nền thấp so với mặt đường đã được nâng qua nhiều lần làm đường. Những tháng triều cường cuối năm, khi triều lên trùng mưa lớn, nước có thể dâng vào hẻm, vào nhà. Chuyện sông nước, kênh rạch của phường có bài riêng ở mục khác; bài này chỉ tập trung vào việc người ở trọ làm gì trong căn phòng của mình.
Biết trước: lịch triều và dấu hiệu nước sắp vào
Triều cường có tính chu kỳ, dự báo trước được. Cơ quan khí tượng thuỷ văn khu vực phía nam thường công bố dự báo mực nước triều trong các đợt cao điểm, báo chí và chính quyền địa phương đưa lại. Người ở lâu trong khu còn có kinh nghiệm riêng: những ngày giữa tháng và đầu tháng âm lịch trong mùa triều, nước lên vào buổi chiều tối hoặc sáng sớm.
Ghi lại những ngày dự báo triều cao vào điện thoại. Hỏi hàng xóm đã ở qua mùa trước: nước thường vào đến đâu, lên giờ nào, rút sau bao lâu. Kinh nghiệm thực tế của chính dãy trọ bạn ở luôn chính xác hơn dự báo chung cho cả thành phố.
Mưa lớn kéo dài vài giờ cũng có thể gây ngập cục bộ ngay cả ngoài những ngày triều cao, vì hệ thống thoát nước của những tuyến hẻm cũ có giới hạn. Khi trời mưa to vào đúng giờ triều lên, khả năng ngập tăng rõ rệt; đó là lúc nên chủ động kê đồ trước mà không cần chờ nước vào.
Dấu hiệu nước sắp vào: nước trào lên từ miệng cống ngoài hẻm, rồi từ cống sàn nhà tắm; mặt đường đầu hẻm đã ngập. Khi thấy những dấu hiệu này, thường còn ít phút để kê đồ và dắt xe. Người làm ca nên nhờ người ở cùng phòng hoặc phòng bên trông giúp khi mình không có ở nhà.
Kê đồ: thứ tự ưu tiên trong phòng nhỏ
Phòng trọ chật, không thể kê tất cả. Ưu tiên theo mức thiệt hại nếu bị ngập:
- Giấy tờ: căn cước, hợp đồng lao động, hợp đồng thuê, giấy khai sinh của con, sổ sách. Cất trong túi nhựa có khoá kéo, đặt trên gác hoặc trên kệ cao quanh năm, không chỉ vào mùa triều.
- Đồ điện: ổ chia, sạc, nồi cơm, quạt, tủ lạnh nhỏ. Ổ chia đặt trên cao, không đặt sát sàn. Tủ lạnh có thể kê lên kệ, gạch, chân cao.
- Điện thoại, máy tính: luôn sạc đầy pin trong mùa triều, để chỗ cao.
- Gạo, thực phẩm khô: cất trong thùng nhựa có nắp, đặt cao.
- Quần áo, chăn màn: túi nhựa lớn hoặc thùng có nắp.
- Đồ của trẻ nhỏ: sữa, tã, thuốc thường dùng để sẵn ở chỗ cao, lấy được ngay.
Phòng có gác lửng thì gác là nơi cất đồ quan trọng trong mùa triều. Phòng không có gác thì một kệ sắt nhiều tầng là khoản chi đáng giá. Hỏi chủ nhà có cho kê chân giường, chân tủ lên gạch hay bục nhựa không; nhiều dãy trọ đã quen làm vậy.
Điện khi nước vào: an toàn trước, đồ đạc sau
Nước và điện là tổ hợp nguy hiểm nhất khi ngập. Khi nước bắt đầu vào phòng và có thể chạm tới ổ cắm, dây điện, thiết bị đặt thấp, hãy ngắt cầu dao của phòng. Nếu nước đã ngập đến ổ điện mà bạn đang đứng trong nước, không tự chạm vào cầu dao hay thiết bị điện; ra khỏi vùng nước và báo chủ nhà ngắt điện tổng.
Không dùng thiết bị điện khi chân đang ướt hoặc đứng trong nước. Không cắm sạc điện thoại ở ổ cắm thấp gần mặt nước. Ban đêm mất điện thì dùng đèn pin, đèn sạc, tránh dùng nến, đèn dầu trong phòng chật nhiều đồ.
Tủ lạnh, máy giặt đã bị nước ngập đến phần động cơ hay bo mạch thì đừng cắm điện lại ngay sau khi nước rút, kể cả khi bề ngoài trông đã khô. Để khô hẳn vài ngày, nhờ thợ kiểm tra. Ổ chia điện, sạc điện thoại đã ngâm nước nên bỏ đi và mua cái mới; tiếc vài đồng tiền mà để chập cháy thì cái giá lớn hơn nhiều.
Đề nghị chủ nhà nâng vị trí ổ cắm trong những phòng hay ngập, và mỗi phòng có cầu dao riêng ở vị trí cao, dễ với. Đây là thay đổi nhỏ nhưng giảm rủi ro điện giật đáng kể cho cả dãy.
Giữ xe máy trong mùa triều
Xe máy là tài sản lớn và là phương tiện đi làm của công nhân. Xe bị ngập nước, nhất là khi nước vào ống xả, lọc gió, có thể chết máy; cố đề nổ khi máy đã hút nước có thể gây hỏng nặng. Phòng tránh dễ hơn sửa: trong những ngày dự báo triều cao, gửi xe ở bãi cao, dắt xe lên chỗ cao trong dãy trọ, hoặc kê xe lên bục, gạch.
Nếu phải chạy qua đoạn ngập: đi chậm, đều ga, không dừng giữa chừng, không đi vào chỗ nước sâu không rõ. Xe đã chết máy trong nước thì tắt máy, dắt lên chỗ cao, không đề nổ lại ngay. Nhờ thợ kiểm tra lọc gió, buồng đốt, thay dầu trước khi chạy lại. Xe điện bị ngập thì không bật nguồn, không sạc, mang đến nơi sửa chữa có chuyên môn để kiểm pin và hệ thống điện.
Người làm ca đêm về giữa lúc triều lên nên tính trước đường vòng tránh những đoạn hay ngập. Đường quen ban ngày có thể ngập sâu bất ngờ lúc nửa đêm khi triều lên trùng mưa.
Sau khi nước rút: dọn dẹp và kiểm điện
Nước rút để lại bùn, rác, mùi và mầm bệnh. Làm theo thứ tự:
- Chưa bật điện vội. Nhờ chủ nhà hoặc thợ kiểm tra ổ cắm, dây điện, cầu dao đã khô ráo chưa. Thiết bị điện đã ngập nước cần được kiểm tra trước khi dùng lại.
- Mở cửa cho thoáng, quét bùn ra ngoài khi còn ướt, dễ hơn khi đã khô cứng.
- Rửa sàn, chân tường, chân đồ đạc bằng nước sạch, sau đó lau bằng dung dịch tẩy rửa thông dụng theo hướng dẫn trên bao bì; không trộn các loại chất tẩy với nhau.
- Bỏ thực phẩm đã ngâm nước, kể cả đồ khô bị ướt. Rửa sạch bát đũa, nồi niêu.
- Phơi khô chăn màn, quần áo, nệm; nệm ngấm nước lâu khó khô, dễ mốc.
- Rửa tay, chân bằng xà phòng sau khi tiếp xúc nước ngập; vết xước trên da cần được rửa sạch và theo dõi.
Sau mùa ngập, chú ý muỗi sinh sôi ở những vũng đọng: đổ nước đọng trong chậu, lốp xe, chai lọ quanh dãy trọ. Sốt cao, đau đầu, đau mỏi người, tiêu chảy kéo dài, da nổi mẩn sau khi lội nước bẩn thì đi khám, không tự chữa ở nhà.
Trẻ nhỏ và người lớn tuổi trong những ngày nước lên
Nước ngập trong hẻm với trẻ con là chỗ chơi hấp dẫn, nhưng là nơi nguy hiểm: nắp cống, hố ga có thể bị nước đẩy bật mà không nhìn thấy, mép kênh lẫn vào mặt nước, dây điện rơi xuống nước, rác sắc nhọn trôi nổi. Không để trẻ chơi trong nước ngập, không cho trẻ đi một mình qua đoạn ngập, nhất là gần bờ kênh, bờ sông.
Người lớn tuổi lên ở cùng con cháu để trông trẻ dễ trượt ngã trên sàn ướt, bậc thềm rêu. Giữ sàn khô ráo sau khi nước rút, đặt thảm chống trượt ở cửa, để đèn sáng ở lối đi ban đêm. Thuốc thường dùng của người lớn tuổi nên để trên cao cùng giấy tờ.
Nhà có trẻ nhỏ đang gửi ở nhóm trẻ thì hỏi trước nhóm trẻ có kế hoạch gì cho những ngày triều cao, giờ đưa đón có thay đổi không. Nhiều phụ huynh đi ca không về kịp đón con khi đường ngập; nhờ sẵn một người quen gần đó là cách phòng xa.
Một túi dự phòng cho mùa triều
Chuẩn bị một lần đầu mùa, để ở chỗ cao, dùng được ngay khi nước lên lúc nửa đêm:
- Đèn pin hoặc đèn sạc đã sạc đầy, thêm pin dự phòng cho đèn.
- Pin sạc dự phòng cho điện thoại.
- Túi nhựa có khoá kéo đựng giấy tờ, thêm vài túi trống để bọc đồ điện nhỏ.
- Ủng hoặc dép cao su, găng tay cao su để dọn dẹp.
- Nước uống đóng chai, ít đồ ăn khô.
- Thuốc thông dụng của gia đình, đồ sơ cứu cơ bản, xà phòng rửa tay.
- Áo mưa, bạt nhựa để che đồ.
- Danh sách số điện thoại người thân, chủ nhà, hàng xóm ghi ra giấy, phòng khi điện thoại hết pin.
Túi này cũng hữu ích khi mất điện kéo dài hay có sự cố khác trong khu trọ. Kiểm lại đầu mỗi mùa mưa: pin còn không, nước uống còn hạn không, thuốc có cần thay không.
Chọn phòng và thoả thuận với chủ nhà về chuyện ngập
Người đang tìm phòng có thể tránh được phần lớn rắc rối bằng cách hỏi trước. Nền phòng cao hay thấp so với mặt hẻm, có vệt nước cũ ở chân tường không, xe để ở đâu khi triều lên, chủ nhà có kinh nghiệm xử lý không. Một phòng tầng trên trong dãy trọ hai tầng, hoặc một dãy có nền đã được nâng cao, đáng giá hơn nhiều so với chênh lệch nhỏ về tiền phòng.
Với phòng đang ở, thoả thuận với chủ nhà về trách nhiệm khi ngập: hư hỏng do ngập thuộc phần nhà như tường, nền, điện thì ai sửa; mất mát đồ đạc của người thuê thì sao. Nhiều hợp đồng không ghi gì, đến khi có chuyện mới cãi. Ghi một dòng vào hợp đồng hoặc nội quy là đủ để mọi người biết.
Cả dãy trọ cùng chuẩn bị thì hiệu quả hơn từng phòng: góp tiền mua bao cát, ván chắn cửa, cử người theo dõi khi triều lên trong lúc phần lớn đi làm, lập nhóm tin nhắn để báo nhau. Ở khu công nhân, tinh thần hàng xóm này giúp nhiều người không phải chạy về giữa ca.
Câu hỏi thường gặp
Mùa triều cường ở khu Tân Thuận thường vào tháng nào?
Triều cường ở thành phố thường cao điểm vào những tháng cuối năm, khi triều lên có thể trùng mưa lớn và nước từ thượng nguồn về. Thời điểm cụ thể từng đợt được cơ quan khí tượng thuỷ văn dự báo trước; theo dõi bản tin và hỏi kinh nghiệm hàng xóm để biết dãy trọ của bạn bị ảnh hưởng thế nào.
Xe máy bị ngập nước có nên đề nổ ngay không?
Không nên. Nếu nước đã vào ống xả hay lọc gió, đề nổ có thể làm hỏng động cơ nặng hơn. Dắt xe lên chỗ cao, để thợ kiểm tra lọc gió, buồng đốt, thay dầu trước. Xe điện bị ngập thì không bật nguồn, không sạc, mang đến nơi có chuyên môn kiểm tra pin.
Nước vào phòng có cần ngắt điện không?
Có, khi nước có thể chạm đến ổ cắm, dây điện hay thiết bị đặt thấp. Ngắt cầu dao của phòng khi bạn đang đứng ở chỗ khô. Nếu đã đứng trong nước, không chạm vào cầu dao; ra khỏi vùng nước và báo chủ nhà ngắt điện tổng.
Đồ đạc của người thuê bị hỏng do ngập thì ai chịu?
Phụ thuộc vào thoả thuận trong hợp đồng và nguyên nhân. Hư hỏng do thiên tai, triều cường thường mỗi bên chịu phần tài sản của mình, trừ khi có lỗi rõ ràng như chủ nhà không sửa chỗ hỏng đã được báo. Thoả thuận trước bằng một dòng trong hợp đồng giúp tránh tranh cãi.
Sau ngập có cần khử trùng phòng không?
Cần dọn sạch bùn, rửa sàn và chân tường, lau bằng chất tẩy rửa thông dụng theo hướng dẫn trên bao bì, không trộn các loại với nhau. Phơi khô đồ đạc, bỏ thực phẩm đã ngâm nước. Đổ các vũng nước đọng để hạn chế muỗi sinh sản.
Người làm ca không có ở nhà khi nước lên thì làm sao?
Trước mùa triều, kê sẵn giấy tờ và đồ điện lên cao, rút bớt thiết bị không cần cắm. Nhờ người ở cùng phòng hoặc phòng bên trông giúp, để lại số điện thoại. Lập nhóm tin nhắn của dãy trọ để báo nhau khi nước lên.