Sông Sài Gòn và kênh Tẻ quanh phường Tân Thuận không phải nơi để tắm hay chơi dưới nước: đây là luồng tàu có dòng chảy đổi chiều theo con nước, đáy bùn sâu, nhiều vật cản và sóng từ tàu sà lan. Rủi ro lớn nhất là trẻ em chơi gần mép nước không có người lớn, người câu cá đứng ở mép kè trơn và người đi đêm trên những đoạn đường ven kênh thiếu đèn.
Phần lớn tai nạn sông nước ở đô thị xảy ra rất nhanh và rất gần bờ, không phải giữa dòng. Bài này nêu từng rủi ro theo nhóm người, kèm những thói quen cụ thể để giảm rủi ro, và những việc nên làm nếu chẳng may thấy người rơi xuống nước. Chuyện ngập và triều cường có bài riêng trong chuyên mục; ở đây tập trung vào an toàn thân thể quanh mép nước.
Vì sao sông và kênh ở đây nguy hiểm hơn vẻ ngoài
Dòng chảy đổi chiều theo con nước. Lúc nước ròng, nước chảy xiết ra phía biển; lúc nước lên, dòng chậm lại rồi đổi chiều. Người rơi xuống nước có thể bị kéo đi xa bờ chỉ trong vài giây, và bơi ngược dòng gần như không thể.
Đáy bùn và vật cản. Đáy kênh và mép sông là bùn sâu, lẫn đá kè, cọc gỗ cũ, dây cáp và rác lớn. Chân lún vào bùn hay vướng vật cản làm người bơi giỏi cũng mất sức nhanh.
Bờ kè dốc và trơn. Mặt kè bê tông hay đá hộc thường phủ rêu ở phần ngập theo triều. Ai bước xuống phần này để vớt đồ hay câu cá rất dễ trượt, và kè dốc khiến việc leo lên lại vô cùng khó.
Sóng từ tàu và sà lan. Tàu lớn và sà lan chạy qua tạo sóng dội vào bờ, có thể đánh ướt chân, làm mất thăng bằng người đứng ở mép nước hoặc lật xuồng nhỏ.
Rác lớn và vật trôi. Thân cây, lục bình kết mảng, thùng xốp và các vật trôi khác có thể va vào người rơi xuống nước, hoặc che mất vị trí người cần cứu. Ở cửa kênh, vật trôi hay dồn lại thành đám dày lúc đổi con nước.
Nước đục, khó nhìn. Nước sông kênh đục, người rơi xuống chìm khỏi tầm mắt rất nhanh, việc tìm kiếm khó hơn nhiều so với hồ bơi.
Trẻ em: rủi ro lớn nhất và cũng phòng được nhiều nhất
Trẻ nhỏ bị cuốn hút bởi nước: ném đá, thả giấy, nhìn cá, đuổi theo quả bóng lăn xuống mép kè. Phần lớn đuối nước ở trẻ xảy ra trong lúc người lớn tưởng chỉ rời mắt "một chút", và thường không có tiếng kêu cứu như phim ảnh. Đứa trẻ chìm lặng lẽ. Vì vậy nguyên tắc với trẻ nhỏ gần sông, gần kênh rất đơn giản: luôn có một người lớn nhìn trẻ bằng mắt, trong tầm với tay.
Với gia đình sống trong dãy trọ hay nhà phố sát kênh, nên kiểm tra những lối trẻ có thể ra mép nước: cửa sau thông ra bờ kè, đoạn lan can hở, khoảng đất trống cạnh kênh. Một cánh cửa có chốt cao, một đoạn lưới chắn tạm thời thường rẻ hơn mọi rủi ro. Nếu đoạn lan can công cộng hỏng, chụp ảnh và báo phường để được sửa.
Trẻ lớn hơn, nhất là các em mười mấy tuổi, rủi ro lại khác: rủ nhau ra bờ sông tắm vào những ngày nắng nóng, nhảy từ bờ kè xuống thử thách nhau. Nói chuyện thẳng với con về dòng chảy, bùn và sóng tàu thường hiệu quả hơn cấm đoán chung chung. Và nếu được, cho con học bơi ở hồ bơi có người hướng dẫn; biết bơi không làm sông kênh an toàn, nhưng giúp trẻ có thêm thời gian khi gặp sự cố.
Người câu cá ven sông, ven kênh: những điều nên giữ
Câu cá là thú vui của không ít người trong phường, nhất là cuối tuần và chiều tối. Vài điều giúp thú vui này không thành chuyện đáng tiếc:
- Không vào khu cảng, khu kho có hàng rào hay biển cấm để tìm chỗ câu. Ngoài chuyện vi phạm quy định, khu cảng có xe nâng, dây neo tàu và cầu tàu không có lan can.
- Đứng trên phần kè khô, không bước xuống phần có rêu. Nếu móc câu vướng, cắt dây chứ đừng bước xuống gỡ.
- Đi ít nhất hai người, nhất là khi câu tối. Một người gặp sự cố, người kia có thể gọi trợ giúp.
- Để ý dây điện phía trên khi vung cần câu dài, nhất là cần carbon dẫn điện. Đây là tai nạn hiếm nhưng rất nặng.
- Mang đèn và mặc áo sáng màu khi câu đêm, để người đi đường và người trên sà lan nhìn thấy.
- Không uống rượu bia khi câu sát mép nước. Phần lớn tai nạn của người lớn ở mép nước có rượu bia đi kèm.
Cá câu được ở kênh nội đô và gần khu cảng không được kiểm soát chất lượng. Nhiều người câu để thả lại hoặc cho vui; nếu mang về ăn, nhất là cho trẻ nhỏ, nên cân nhắc kỹ.
Đi đêm trên đường ven kênh và gần bờ sông
Những đoạn đường chạy dọc kênh thường hẹp hơn đường lớn, có đoạn mép đường sát lan can kè, có đoạn đèn đường thưa. Người đi xe máy về khuya, nhất là công nhân tan ca muộn, hay chọn đường ven kênh vì vắng và tránh được xe container. Vắng là một cái lợi, nhưng cũng là lý do một cú trượt bánh hay một lần lạc tay lái ở đây ít người thấy để giúp ngay.
Những điều nên giữ khi đi đêm ven kênh: đi chậm, bật đèn pha khi không có xe ngược chiều, để ý đoạn lan can bị hở hay bị tháo, đoạn mặt đường sụt lún sau mưa. Sau những đợt triều cường, có đoạn mặt đường ven kênh ướt và trơn vì nước tràn lên rồi rút, để lại lớp bùn mỏng khó thấy dưới đèn.
Người đi xe đạp điện, xe máy điện cần thêm một lưu ý: tránh chạy qua đoạn ven kênh đang có nước tràn, vì nước vào bộ điện có thể làm xe ngắt đột ngột giữa đường, và nước triều lẫn muối làm các mối nối điện mau hỏng. Nếu buộc phải đi qua, dắt xe trên phần đường cao và kiểm tra xe khi về tới nhà.
Đi bộ ven kênh vào ban đêm thì nên đi theo nhóm, chọn đoạn có đèn và có người qua lại. Không ngồi lên lan can kè, không ngồi sát mép kè khi đã uống rượu bia. Với người chạy bộ buổi tối, áo phản quang và đèn nhỏ đeo tay giúp xe máy nhìn thấy bạn từ xa trên con đường hẹp.
Bờ kè, bờ đất và chuyện sạt lở
Không phải đoạn bờ nào quanh Tân Thuận cũng đã được kè bê tông. Ở những đoạn bờ đất, bờ có thể bị nước khoét chân dần dần qua nhiều mùa triều, mưa và sóng tàu, tạo những hàm ếch phía dưới mà nhìn từ trên không thấy. Một mảng đất trông chắc chắn có thể sụt xuống khi có người đứng lên hoặc khi xe đỗ sát mép.
Dấu hiệu nên tránh xa: vết nứt chạy song song với mép bờ, mặt đất lún võng, cây ven bờ nghiêng ra phía nước, hàng rào hay cột điện ven bờ bị lệch. Nếu thấy những dấu hiệu này gần nhà ở hay lối đi, hãy báo cho phường để được kiểm tra, cắm biển cảnh báo hoặc gia cố.
Ngay cả bờ đã kè cũng cần để ý. Kè có thể bị hở khe, sụt một đoạn sau thời gian dài chịu sóng và triều. Đoạn kè có lan can bị gãy, tấm đan vỉa hè ven kè bị bập bênh là những chỗ trẻ em và người đi đêm dễ gặp chuyện. Phản ánh sớm thường dẫn đến sửa chữa sớm, trước khi một tai nạn xảy ra.
Rủi ro ven nước thay đổi theo mùa
Mùa mưa ở phía nam thành phố thường kéo dài từ khoảng tháng 5 tới tháng 11. Trong mùa này, nước sông đục và chảy mạnh hơn sau những trận mưa lớn, lục bình và rác lớn trôi dày, mặt kè trơn hơn vì luôn ẩm. Những cơn giông chiều đến nhanh, kèm gió giật, có thể làm người đứng ở mép kè mất thăng bằng hoặc làm cành cây ven bờ gãy rơi.
Cuối năm là mùa triều cao. Nước lên sát mép kè, có lúc tràn qua đoạn kè thấp, che mất ranh giới giữa mặt đường và mép nước. Ban đêm, người lạ đường hoặc trẻ nhỏ có thể bước nhầm vào chỗ tưởng là vũng nước nông mà thực ra là mép kênh. Những tối triều đỉnh, nên tránh đi bộ sát bờ kênh ở những đoạn không có lan can.
Mùa khô, nước trong hơn và dòng có vẻ hiền hơn, nên đây lại là lúc trẻ lớn dễ rủ nhau ra bờ tắm. Nắng nóng làm người ta muốn xuống nước, nhưng các nguy cơ về dòng chảy đổi chiều, bùn đáy và sóng tàu không hề giảm. Lời nhắc với con trong mùa khô vì vậy cần cụ thể và đều đặn hơn, không chỉ một lần đầu hè.
Thấy người rơi xuống nước: làm gì trong những phút đầu
Tình huống này cần bình tĩnh nhiều hơn can đảm. Rất nhiều trường hợp người cứu cũng gặp nạn vì nhảy xuống nước khi không có kỹ năng cứu hộ. Thứ tự hợp lý:
- Hô to để gọi người xung quanh và nhờ ai đó gọi ngay số khẩn cấp cứu nạn, cứu hộ và cấp cứu.
- Giữ mắt vào vị trí người bị nạn và chỉ cho người khác thấy; nước đục, người chìm khỏi tầm nhìn rất nhanh.
- Ném vật nổi như can nhựa rỗng, phao, thùng xốp, áo phao nếu có, ném vượt qua người rồi kéo về phía họ.
- Đưa vật dài như sào, cành cây, dây thừng, áo buộc nối, và nằm hoặc ngồi thấp trên bờ khi kéo để không bị kéo ngược xuống.
- Chỉ xuống nước khi có kỹ năng và có vật nổi, không xuống tay không ở chỗ dòng chảy xiết.
- Khi người được đưa lên bờ, nếu họ không thở, người đã học sơ cứu tiến hành hồi sức theo đúng kỹ thuật trong lúc chờ cấp cứu.
Các lớp sơ cứu cơ bản, gồm hồi sức tim phổi, thường được các tổ chức như hội chữ thập đỏ hay cơ sở y tế tổ chức. Một vài giờ học có thể quyết định một mạng người ở một phường sống sát sông như Tân Thuận. Trang không ghi số khẩn cấp cụ thể vì các đầu số cần được kiểm tại thời điểm bạn đọc; mỗi người nên thuộc lòng số khẩn cấp quốc gia.
Câu hỏi thường gặp
Có được tắm sông Sài Gòn ở đoạn Tân Thuận không?
Không nên. Đây là luồng tàu có dòng chảy mạnh, đổi chiều theo con nước, đáy bùn sâu và nhiều vật cản. Nước còn nhận nước thải đô thị và nằm sát khu cảng. Muốn bơi, hãy đến hồ bơi có người cứu hộ.
Trẻ nhỏ chơi gần bờ kè kênh Tẻ cần lưu ý gì?
Luôn có người lớn nhìn trẻ bằng mắt, trong tầm với tay. Kiểm tra lan can có đoạn hở không, dạy trẻ không ném đồ hay nhặt đồ ở mép nước. Đuối nước ở trẻ thường xảy ra lặng lẽ, chỉ trong khoảnh khắc người lớn rời mắt.
Câu cá ở đâu quanh Tân Thuận thì hợp lệ?
Chỉ câu ở những đoạn bờ công cộng không có biển cấm, không vào khu cảng, kho có hàng rào. Mỗi khu vực có thể có quy định riêng, nên khi không chắc hãy hỏi người quản lý tại chỗ hoặc phường. Đứng trên phần kè khô, đi ít nhất hai người.
Thấy vết nứt ở bờ kênh gần nhà thì báo ai?
Báo cho chính quyền phường, kèm ảnh chụp và vị trí cụ thể. Phường sẽ chuyển cho đơn vị quản lý bờ kè, thoát nước để kiểm tra, cắm biển cảnh báo hoặc gia cố. Trong lúc chờ, tránh để xe, đồ vật nặng sát mép nứt.
Có nên nhảy xuống cứu người rơi xuống kênh không?
Chỉ khi bạn có kỹ năng cứu hộ và có vật nổi. Cách an toàn hơn là gọi người, gọi số khẩn cấp, ném vật nổi hoặc đưa sào, dây cho người bị nạn bám, trong khi bạn ở trên bờ ở tư thế thấp để không bị kéo xuống.
Con lớn hay rủ bạn ra bờ sông tắm thì nói thế nào?
Nói thẳng về dòng chảy đổi chiều, bùn đáy, sóng tàu và chuyện người bơi giỏi vẫn gặp nạn ở sông. Cho con học bơi ở hồ bơi có hướng dẫn và thống nhất những nơi con được đi chơi. Giải thích cụ thể thường hiệu quả hơn cấm đoán.