Doanh nghiệp trong khu chế xuất Tân Thuận hoạt động ở nhiều nhóm ngành, thường thấy là điện tử và linh kiện, cơ khí và gia công kim loại, may mặc và sản phẩm dệt, nhựa và bao bì, thực phẩm và hàng tiêu dùng, cùng các dịch vụ hậu cần cho sản xuất xuất khẩu. Mỗi nhóm cần một cơ cấu vị trí khác nhau, từ công nhân lắp ráp, vận hành máy, kiểm tra chất lượng đến kỹ thuật viên, nhân viên xuất nhập khẩu.
Cơ cấu ngành của khu thay đổi qua thời gian: những năm đầu nhiều ngành cần nhiều lao động phổ thông, về sau có thêm doanh nghiệp đòi hỏi kỹ thuật cao hơn, tự động hoá nhiều hơn. Danh sách doanh nghiệp, ngành nghề cụ thể tại một thời điểm nên tra từ cơ quan quản lý khu hoặc danh bạ doanh nghiệp.
Bài này không giới thiệu doanh nghiệp cụ thể nào. Mục đích là giúp người tìm việc, học sinh chọn nghề, phụ huynh hiểu "làm trong khu chế xuất" cụ thể là làm gì, đòi hỏi gì, để chọn hướng đi hợp với mình. Chuyện hợp đồng, ca kíp, bảo hiểm có danh mục riêng.
Các nhóm ngành thường thấy và kiểu công việc
Bảng dưới mô tả theo nhóm ngành phổ biến ở các khu chế xuất phía Nam; không phải danh sách chính thức của khu Tân Thuận:
| Nhóm ngành | Sản phẩm điển hình | Kiểu công việc chính |
|---|---|---|
| Điện tử, linh kiện | Bo mạch, linh kiện, dây cáp, thiết bị điện | Lắp ráp tỉ mỉ, kiểm tra bằng thiết bị, phòng sạch |
| Cơ khí, kim loại | Chi tiết máy, khuôn, sản phẩm kim loại | Vận hành máy công cụ, gia công chính xác, đo kiểm |
| May mặc, dệt | Quần áo, sản phẩm may | Cắt, may theo chuyền, ủi, đóng gói |
| Nhựa, bao bì, in | Thùng, hộp, túi, nhãn trơn, chi tiết nhựa | Vận hành máy ép, máy in, máy dập, kiểm tra |
| Thực phẩm, tiêu dùng | Thực phẩm chế biến, hàng gia dụng | Sản xuất theo quy trình vệ sinh, đóng gói |
| Hậu cần, kho | Lưu kho, đóng hàng, phân phối | Bốc xếp, lái xe nâng, quản lý kho, chứng từ |
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp kết hợp nhiều kiểu công việc. Một nhà máy điện tử cũng có bộ phận kho, cơ khí bảo trì; một nhà máy may cũng có phòng kỹ thuật, xuất nhập khẩu. Vì vậy khi tìm việc, hãy nhìn vào vị trí cụ thể hơn là chỉ nhìn ngành.
Nhóm điện tử: tỉ mỉ, sạch và đều tay
Công việc. Lắp linh kiện nhỏ, hàn, kiểm tra bằng mắt và thiết bị, đóng gói sản phẩm. Nhiều công đoạn đã tự động hoá, người làm chuyển sang giám sát máy, xử lý lỗi, kiểm tra mẫu.
Môi trường. Một số khu vực là phòng sạch: mặc đồ bảo hộ kín, đội mũ, đeo khẩu trang, qua buồng thổi bụi trước khi vào. Nhiệt độ, độ ẩm được kiểm soát. Người không quen có thể thấy bí bức trong những tuần đầu.
Yêu cầu. Mắt tốt, tay khéo, kiên nhẫn, chịu được việc lặp lại. Nhiều doanh nghiệp kiểm tra thị lực, phân biệt màu khi tuyển. Với vị trí kỹ thuật viên, cần trình độ trung cấp, cao đẳng ngành điện, điện tử.
Hướng đi. Từ công nhân lên tổ trưởng, kiểm tra chất lượng, kỹ thuật viên dây chuyền nếu chịu học thêm. Kỹ năng đọc bản vẽ, hiểu quy trình chất lượng là lợi thế.
Nhóm cơ khí và may mặc: hai thế giới khác hẳn
Cơ khí: chính xác từng phần trăm milimét. Vận hành máy tiện, phay, máy điều khiển số, dập, hàn; đo kiểm bằng thước cặp, panme, thiết bị đo. Cần trình độ nghề, đọc bản vẽ kỹ thuật, ý thức an toàn cao vì làm việc với máy có chuyển động nguy hiểm. Thợ giỏi có tay nghề cao là nhóm được săn đón.
Cơ khí: môi trường. Tiếng ồn, dầu nhớt, phoi kim loại; bắt buộc đồ bảo hộ, kính, nút tai, giày mũi thép. Không phù hợp với người không chịu được môi trường xưởng.
May mặc: nhịp chuyền. Mỗi người phụ trách một hoặc vài công đoạn trên chuyền, sản phẩm đi từ người này sang người khác. Năng suất của cả chuyền phụ thuộc người chậm nhất, nên áp lực thời gian rõ. Người mới thường được đào tạo công đoạn đơn giản trước.
May mặc: yêu cầu. Khéo tay, nhanh, chịu ngồi lâu. Người đã biết may có lợi thế, nhưng nhiều doanh nghiệp nhận người chưa biết và đào tạo từ đầu. Hướng đi: thợ may giỏi, tổ trưởng chuyền, kiểm hàng, kỹ thuật chuyền, cắt mẫu.
Những vị trí ngoài dây chuyền mà ít người để ý
Một nhà máy không chỉ có công nhân trực tiếp. Các vị trí dưới đây có mặt ở hầu hết doanh nghiệp trong khu và mở ra cơ hội cho người có trình độ, kỹ năng khác:
- Kiểm tra chất lượng: kiểm nguyên liệu đầu vào, kiểm trong quá trình, kiểm thành phẩm theo tiêu chuẩn của khách hàng nước ngoài.
- Kho và hậu cần: nhận hàng, xếp kho, xuất hàng, lái xe nâng (cần chứng chỉ), quản lý tồn kho trên phần mềm.
- Bảo trì: thợ điện, thợ cơ khí bảo trì máy móc, hệ thống khí nén, điều hoà; thường làm theo ca để máy chạy liên tục.
- Xuất nhập khẩu: lập chứng từ, làm việc với hải quan, hãng tàu, đại lý; đặc biệt quan trọng ở khu chế xuất vì mọi dòng hàng đều đi qua hải quan.
- Văn phòng: nhân sự, kế toán, mua hàng, phiên dịch. Ngoại ngữ của nước nhà đầu tư là lợi thế lớn.
- An toàn, môi trường: theo dõi an toàn lao động, phòng cháy, xử lý chất thải theo quy định.
Nhiều người bắt đầu từ dây chuyền rồi chuyển sang các vị trí này sau khi học thêm. Học một nghề có chứng chỉ, như vận hành xe nâng, điện công nghiệp, hay một ngoại ngữ, thường mở ra bước chuyển đó.
Tự động hoá đang thay đổi việc làm trong khu thế nào
Qua hơn ba mươi năm, cách làm trong các nhà máy đã khác nhiều. Những công đoạn lặp lại, đơn giản dần được máy móc đảm nhận; số công nhân cho một sản phẩm giảm, nhưng yêu cầu với mỗi người tăng lên. Người đứng máy hôm nay cần biết đọc thông số, phát hiện lỗi, thao tác trên màn hình điều khiển.
Điều này không có nghĩa là việc làm phổ thông biến mất ngay. Nhiều ngành như may mặc, lắp ráp tỉ mỉ vẫn cần nhiều lao động. Nhưng xu hướng chung là doanh nghiệp ưu tiên người học nhanh, có nền tảng kỹ thuật, chịu được đào tạo lại khi đổi máy, đổi sản phẩm.
Với người trẻ ở Tân Thuận hay từ các tỉnh lên, điều này gợi ý một hướng đi: vừa làm vừa học một nghề kỹ thuật. Các trường nghề, trung tâm đào tạo trong thành phố có nhiều chương trình buổi tối, cuối tuần. Một tấm bằng trung cấp điện, cơ khí hay chứng chỉ vận hành thiết bị có thể là khác biệt giữa đứng mãi một công đoạn và bước lên vị trí kỹ thuật.
Chọn ngành phù hợp với bản thân: tự hỏi năm câu
Trước khi nộp hồ sơ vào bất kỳ doanh nghiệp nào trong khu, tự trả lời thật lòng những câu sau giúp chọn đúng hướng:
- Mình chịu được kiểu môi trường nào? Phòng sạch kín, xưởng ồn dầu nhớt, chuyền may ngồi lâu, kho phải đi lại, bốc vác. Mỗi kiểu hợp với một kiểu người.
- Mắt và tay mình có hợp việc tỉ mỉ không? Điện tử, may đòi hỏi đôi tay khéo và mắt tốt; cơ khí đòi hỏi sự cẩn trọng với máy.
- Mình muốn làm lâu dài hay làm một thời gian? Làm lâu dài thì nên chọn nơi có lộ trình học nghề, thăng tiến; làm ngắn hạn thì ưu tiên nơi gần chỗ ở, ca kíp hợp sinh hoạt.
- Mình có thể học thêm gì? Một nghề kỹ thuật, một ngoại ngữ, một chứng chỉ có thể học trong vài tháng, giúp chọn được vị trí tốt hơn.
- Sức khoẻ có điều gì cần lưu ý? Dị ứng bụi, hoá chất, vấn đề cột sống, thị lực là những điều nên cân nhắc khi chọn ngành và nên trao đổi với bác sĩ nếu băn khoăn.
Không có ngành nào "tốt nhất". Có ngành hợp với mình ở giai đoạn này của cuộc đời. Hỏi người quen đã làm trong khu, đi xem giờ tan ca ở cổng, nghe họ kể về công việc là cách thực tế để hiểu trước khi quyết định.
Nhóm nhựa, bao bì và thực phẩm: những ngành ít được nhắc
Nhựa và bao bì là ngành "đứng sau" nhiều ngành khác: hộp đựng linh kiện, khay nhựa, thùng carton, túi, màng bọc cho hàng xuất khẩu. Công việc chủ yếu là vận hành máy ép nhựa, máy thổi, máy in, máy dập hộp, kiểm tra sản phẩm và đóng gói. Môi trường có nhiệt từ máy ép, mùi nhựa nóng, tiếng ồn; người làm cần tuân thủ chặt quy định an toàn vì khuôn ép và dao dập rất nguy hiểm.
Ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng đòi hỏi khác: vệ sinh là ưu tiên số một. Người làm phải khám sức khoẻ định kỳ, mặc đồ bảo hộ, rửa tay, không đeo trang sức, tuân thủ quy trình theo các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm mà khách hàng nước ngoài yêu cầu. Một số khu vực làm lạnh, phải mặc áo ấm khi làm việc.
Hai nhóm này thường tuyển nhiều lao động phổ thông và đào tạo tại chỗ, nhưng cũng cần kỹ thuật viên bảo trì máy, nhân viên kiểm soát chất lượng. Người có kinh nghiệm ở một nhà máy thực phẩm thường dễ chuyển sang nhà máy khác cùng ngành vì đã quen kỷ luật vệ sinh.
Nhìn thông báo tuyển dụng để hiểu vị trí thật sự
Tên vị trí không nói hết. "Công nhân sản xuất" có thể là đứng máy, lắp ráp, đóng gói hay kiểm hàng. Hỏi cụ thể công đoạn, đứng hay ngồi, có làm phòng sạch không, có tiếp xúc hoá chất không.
Ca kíp quyết định cuộc sống. Ca hành chính, hai ca, ba ca xoay vòng ảnh hưởng lớn đến giấc ngủ, việc học thêm, việc chăm con. Hỏi rõ trước khi nhận việc.
Yêu cầu sức khoẻ nói lên tính chất việc. Kiểm tra thị lực, phân biệt màu gợi ý việc tỉ mỉ; yêu cầu nâng vác gợi ý việc kho; khám định kỳ đặc thù gợi ý môi trường có yếu tố cần theo dõi.
Đào tạo ban đầu. Doanh nghiệp có chương trình đào tạo rõ ràng cho người mới thường là nơi dễ học nghề hơn. Hỏi thời gian thử việc, ai kèm, học những gì.
Lộ trình. Hỏi người đang làm ở đó: sau một, hai năm, người giỏi thường lên vị trí nào. Câu trả lời cho biết nơi đó có chỗ cho người muốn tiến lên hay không.
Câu hỏi thường gặp
Khu chế xuất Tân Thuận có những công ty ngành gì?
Thường thấy các nhóm ngành điện tử và linh kiện, cơ khí, may mặc, nhựa và bao bì, thực phẩm, hàng tiêu dùng và dịch vụ hậu cần. Danh sách cụ thể tại từng thời điểm nên tra từ cơ quan quản lý khu hoặc danh bạ doanh nghiệp, vì doanh nghiệp vào ra theo thời gian.
Không có bằng cấp có xin vào làm trong khu chế xuất được không?
Nhiều vị trí công nhân phổ thông không yêu cầu bằng nghề, doanh nghiệp đào tạo tại chỗ. Tuy vậy, một số doanh nghiệp yêu cầu trình độ học vấn tối thiểu, và vị trí kỹ thuật cần bằng hoặc chứng chỉ phù hợp. Hãy đọc kỹ thông báo tuyển dụng chính thức.
Làm phòng sạch là làm gì?
Là làm việc trong khu vực được kiểm soát bụi, nhiệt độ, độ ẩm, thường ở ngành điện tử, linh kiện. Người làm mặc đồ bảo hộ kín, qua buồng thổi bụi, tuân thủ quy định nghiêm ngặt về vệ sinh. Công việc thường là lắp ráp, kiểm tra tỉ mỉ.
Học nghề gì để dễ có việc trong khu chế xuất?
Điện công nghiệp, điện tử, cơ khí, vận hành máy điều khiển số, vận hành xe nâng, xuất nhập khẩu và ngoại ngữ là những hướng thường được các doanh nghiệp sản xuất cần. Chọn trường, chương trình có thực hành nhiều.
Làm trong khu chế xuất có cần biết ngoại ngữ không?
Công nhân trực tiếp thường không bắt buộc. Với vị trí tổ trưởng, kỹ thuật, văn phòng, xuất nhập khẩu, ngoại ngữ là lợi thế rõ, nhất là tiếng Anh và ngôn ngữ của nước nhà đầu tư. Nhiều người học thêm sau khi vào làm để có cơ hội thăng tiến.
Ngành nào trong khu chế xuất nặng nhọc nhất?
Mỗi ngành nặng theo kiểu riêng: cơ khí nặng về tiếng ồn và nguy cơ máy móc, may nặng về ngồi lâu và nhịp chuyền, kho nặng về bốc xếp, điện tử nặng về sự tập trung của mắt. Nên chọn theo sức khoẻ và khả năng chịu đựng của bản thân.