Tiền điện, nước ở phòng trọ do ba yếu tố quyết định: lượng bạn dùng (đọc trên công tơ, đồng hồ), cách tính giá mà chủ trọ áp cho bạn (theo giá bậc thang của ngành điện nước, hay theo một mức cố định mỗi số), và số người được tính định mức tại địa chỉ đó. Theo các quy định về giá điện từng được ban hành, người thuê nhà để ở được tạo điều kiện áp giá bán lẻ điện sinh hoạt, và chủ nhà không được thu cao hơn mức giá đó.
Bài này không đưa con số giá điện, giá nước, vì giá được điều chỉnh theo từng thời kỳ và khác nhau giữa các bậc. Mục tiêu là giúp bạn hiểu cơ chế để hỏi đúng câu khi thuê phòng, tự kiểm hoá đơn hằng tháng, và biết những gì mình có thể đề nghị. Quy định cụ thể về giá điện cho người thuê nhà và định mức nước nên được kiểm lại theo văn bản hiện hành hoặc hỏi đơn vị điện lực, cấp nước.
Giá điện bậc thang: vì sao dùng chung một công tơ thì đắt hơn
Giá điện sinh hoạt ở Việt Nam tính theo bậc thang: những số điện đầu tiên trong tháng có giá thấp, dùng càng nhiều thì các số vượt lên bậc cao hơn có giá cao hơn. Cơ chế này được thiết kế cho một hộ gia đình dùng một công tơ.
Khi cả dãy trọ nhiều phòng dùng chung một công tơ tổng đứng tên chủ nhà, tổng lượng điện rất lớn, phần lớn rơi vào các bậc cao. Nếu không có cơ chế riêng, giá trung bình mỗi số của cả dãy sẽ cao hơn nhiều so với một gia đình bình thường, và người thuê gánh phần chênh đó. Đây là lý do các quy định giá điện có điều khoản riêng cho trường hợp cho thuê nhà để ở.
Nguyên lý của điều khoản này: tuỳ thời hạn thuê, hoặc người thuê, chủ nhà ký hợp đồng mua bán điện trực tiếp với điện lực, hoặc chủ nhà kê khai số người thuê để điện lực cấp thêm định mức, theo cách quy đổi số người thành số hộ. Có định mức theo số người, phần lớn điện năng được tính ở các bậc thấp hơn. Chủ nhà cần có danh sách người thuê, thường dựa trên hợp đồng thuê và đăng ký tạm trú, để làm thủ tục này.
Các cách chủ trọ thường tính tiền điện
Ngoài đời, cách tính khác nhau giữa các dãy trọ. Bảng dưới mô tả các kiểu hay gặp và điều người thuê nên hỏi:
| Cách tính | Mô tả | Điều nên hỏi, nên kiểm |
|---|---|---|
| Công tơ riêng đứng tên người thuê | Phòng hoặc căn có hợp đồng mua điện trực tiếp với điện lực | Hoá đơn của điện lực gửi thẳng cho bạn; minh bạch nhất |
| Công tơ phụ từng phòng, chủ nhà tính theo giá bậc thang có định mức | Chủ nhà đọc công tơ phụ, chia theo giá điện lực áp cho cả nhà | Xin xem hoá đơn tổng của điện lực, cách chia |
| Công tơ phụ, chủ nhà thu một giá cố định mỗi số | Giá do chủ nhà đặt, không theo bậc | So với giá bán lẻ điện sinh hoạt hiện hành; hỏi vì sao chọn mức đó |
| Khoán theo tháng | Trả một khoản cố định, dùng bao nhiêu cũng vậy | Ai dùng ít thì thiệt; hỏi có giới hạn thiết bị không |
| Tính theo đầu người | Chia đều theo số người ở | Hay gặp khi không có công tơ phụ; dễ gây tranh cãi trong phòng ở ghép |
Nếu thấy mức thu một giá cố định mỗi số cao rõ rệt so với giá điện sinh hoạt hiện hành, bạn có thể đề nghị chủ nhà kê khai số người thuê với điện lực để được áp giá và định mức đúng. Phản ánh với đơn vị điện lực khu vực là cách tiếp theo khi trao đổi không có kết quả. Hãy kiểm quy định hiện hành trước khi đề nghị, vì cơ chế cụ thể có thể đã thay đổi.
Tiền nước: định mức gắn với số người đăng ký
Giá nước sinh hoạt ở thành phố cũng có định mức theo đầu người: mỗi người được tính một lượng nước nhất định mỗi tháng ở mức giá thấp, phần vượt định mức tính giá cao hơn. Định mức thường gắn với số người đăng ký cư trú tại địa chỉ đồng hồ nước. Một dãy trọ có hai chục người ở nhưng chỉ có vài người được khai với đơn vị cấp nước thì phần lớn lượng nước bị tính ở giá vượt định mức.
Vì vậy, đăng ký tạm trú đầy đủ không chỉ là nghĩa vụ theo luật cư trú, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiền nước của cả dãy. Chủ nhà có thể dùng danh sách người tạm trú để đề nghị đơn vị cấp nước điều chỉnh định mức. Thủ tục và giấy tờ cụ thể do đơn vị cấp nước hướng dẫn.
Ở dãy trọ, tiền nước thường được tính theo khối trên đồng hồ phụ từng phòng, hoặc theo đầu người mỗi tháng. Cách theo đầu người đơn giản nhưng không khuyến khích tiết kiệm; cách theo đồng hồ công bằng hơn nếu đồng hồ phụ còn chạy đúng. Hỏi rõ cách tính khi thuê phòng và ghi vào hợp đồng.
Tự đọc chỉ số và kiểm hoá đơn mỗi tháng
Không cần đợi chủ nhà báo số. Mỗi tháng dành năm phút:
- Chụp công tơ điện và đồng hồ nước của phòng mình vào ngày nhận phòng và ngày chốt số hằng tháng. Ảnh có ngày giờ là đủ làm bằng chứng.
- Lấy số mới trừ số cũ ra lượng dùng trong tháng. Công tơ điện thường đọc phần số nguyên, bỏ phần thập phân nếu có.
- Nhân với cách tính đã thoả thuận: giá mỗi số, hay theo bậc, hay khoán.
- So với số chủ nhà ghi. Lệch nhiều thì hỏi lại, đưa ảnh của mình ra.
- Theo dõi xu hướng: tháng nào tăng đột biến mà thói quen không đổi, có thể thiết bị hỏng như máy lạnh hết gas chạy liên tục, bình nóng lạnh rò, hoặc vòi nước, bồn cầu rò rỉ.
Với nước, cách kiểm rò rỉ đơn giản: khoá hết vòi trong phòng, ghi số đồng hồ, chờ một hai tiếng không dùng, xem số có chạy không. Bồn cầu rò âm thầm có thể làm tiền nước tăng gấp mấy lần mà không ai để ý.
Tiết kiệm điện trong phòng trọ mái tôn
Phần lớn tiền điện của phòng trọ đến từ máy lạnh, tủ lạnh, bình nóng lạnh và nồi cơm. Một vài thói quen giảm đáng kể lượng điện mà không phải chịu nóng:
- Máy lạnh: đặt nhiệt độ vừa phải thay vì thấp nhất, dùng kèm quạt để gió lưu thông, đóng kín cửa, vệ sinh lưới lọc định kỳ. Máy bẩn chạy mãi không đủ lạnh là máy ngốn điện.
- Chắn nắng mái và vách: rèm dày bên cửa hứng nắng, tấm cách nhiệt dưới mái nếu chủ nhà cho phép, giảm nhiệt đáng kể trước khi phải bật máy lạnh.
- Tủ lạnh: đặt cách tường cho thoáng, không để đồ nóng vào, không mở cửa lâu. Tủ cũ, ron cửa hở thì hỏi chủ nhà thay.
- Bình nóng lạnh: chỉ bật trước khi tắm, tắt sau khi dùng. Ở thành phố phía nam, nhiều tháng không cần nước nóng.
- Sạc thiết bị: rút sạc khi đầy, không cắm sạc qua đêm. Vừa tiết kiệm vừa an toàn hơn.
- Đèn: dùng bóng tiết kiệm điện, tắt khi ra khỏi phòng.
Người ở ghép nên thống nhất giờ bật máy lạnh và cách chia tiền điện trước. Nhiều phòng trọ ở ghép cãi nhau không vì tiền phòng mà vì một người bật máy lạnh cả ngày trong khi người kia đi làm.
Khi tiền điện nước tăng bất thường
Tiền điện tăng mạnh trong những tháng nóng là bình thường vì máy lạnh, quạt chạy nhiều hơn. Nhưng nếu thói quen không đổi mà tiền tăng gấp rưỡi, gấp đôi, nên kiểm theo thứ tự: chỉ số mình chụp có khớp số chủ nhà ghi không; thiết bị nào trong phòng có thể hỏng; công tơ phụ có bị nhảy số khi không dùng không.
Kiểm công tơ bằng cách tắt hết thiết bị trong phòng, ngắt cầu dao nếu được, nhìn công tơ xem đĩa quay hay đèn nhấp nháy có còn chạy không. Nếu vẫn chạy, có thể có dây đấu nhầm sang thiết bị phòng khác, hoặc công tơ hỏng. Báo chủ nhà kiểm tra, đề nghị kiểm định lại công tơ phụ nếu cần.
Với tranh chấp kéo dài về cách tính, bước đầu là trao đổi với chủ nhà có ảnh chụp và số liệu. Không thống nhất được thì hỏi đơn vị điện lực, cấp nước khu vực về quy định áp dụng cho nhà cho thuê, hoặc nhờ tổ hoà giải ở cơ sở.
Đưa tiền điện nước vào tổng chi phí khi chọn phòng
Khi so các phòng trọ, nhiều người chỉ nhìn tiền phòng, rồi bất ngờ khi tiền điện nước mỗi tháng gần bằng một phần đáng kể của tiền phòng. Một phòng rẻ hơn nhưng mái tôn trần, không cửa sổ, chủ nhà thu điện theo mức cố định cao có thể tốn hơn tổng cộng so với một phòng đắt hơn chút mà mát, có công tơ riêng.
Cách so công bằng là ước lượng tổng chi phí cấu thành mỗi tháng: tiền phòng, điện theo thói quen dùng của bạn nhân với cách tính của từng nơi, nước, rác, gửi xe, mạng, xăng đi làm. Hỏi người đang ở phòng bên cạnh tháng vừa rồi họ trả bao nhiêu tiền điện, dùng những thiết bị gì, là cách ước lượng nhanh nhất.
Ghi rõ cách tính điện nước vào hợp đồng thuê. Một dòng như "tiền điện tính theo giá bán lẻ điện sinh hoạt bậc thang, có kê khai định mức theo số người" hay "tiền điện theo giá cố định… mỗi số" giúp tránh tranh cãi về sau, và giúp bạn biết đang thoả thuận điều gì.
Câu hỏi thường gặp
Chủ trọ được thu tiền điện bao nhiêu một số?
Theo các quy định về giá điện từng ban hành, người cho thuê nhà để ở không được thu tiền điện của người thuê cao hơn giá bán lẻ điện sinh hoạt áp dụng. Mức giá và cơ chế cụ thể thay đổi theo thời kỳ, nên kiểm văn bản giá điện hiện hành hoặc hỏi đơn vị điện lực khu vực.
Người thuê trọ có tự ký hợp đồng mua điện được không?
Quy định giá điện có cơ chế cho trường hợp thuê nhà để ở, trong đó với hợp đồng thuê đủ dài, người thuê hoặc chủ nhà có thể ký trực tiếp với điện lực. Thủ tục cần hợp đồng thuê và giấy tờ liên quan. Hỏi đơn vị điện lực khu vực về điều kiện hiện hành.
Vì sao đăng ký tạm trú lại ảnh hưởng tiền nước?
Định mức nước sinh hoạt giá thấp thường được tính theo số người đăng ký cư trú tại địa chỉ đồng hồ. Người thuê không đăng ký thì không được tính vào định mức, khiến lượng nước của cả dãy bị tính ở mức giá vượt định mức nhiều hơn. Đăng ký đầy đủ giúp cả người thuê lẫn chủ nhà.
Ở ghép thì chia tiền điện thế nào cho công bằng?
Chia đều là cách đơn giản nhất nếu thói quen dùng điện tương tự. Nếu một người dùng máy lạnh, máy tính nhiều hơn hẳn, có thể thoả thuận người đó trả phần lớn hơn. Quan trọng là thống nhất từ đầu, ghi ra giấy, và cùng xem chỉ số mỗi tháng.
Công tơ phụ chạy nhanh bất thường thì làm sao?
Tắt hết thiết bị và xem công tơ có còn chạy không. Nếu còn, báo chủ nhà kiểm tra dây đấu và công tơ. Có thể đề nghị kiểm định công tơ tại đơn vị có chức năng. Trong lúc chờ, chụp chỉ số hằng ngày vài hôm để có số liệu đối chiếu.
Khoán tiền điện theo tháng có lợi không?
Có lợi cho người dùng nhiều, thiệt cho người dùng ít. Khoán thường đi kèm giới hạn thiết bị như không dùng máy lạnh. Với người làm ca, ở phòng ít, khoán thường không có lợi. So với lượng điện dự kiến của bạn trước khi đồng ý.